سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 523

موارد هم دروغ بگوید، اما غالبا خبر ثقه موصل الی الواقع است.

ملاک عمل عقلا به امارات

نقطۀ حساس این جاست که در موردی که قطع وجود ندارد و عقلا به خبر ثقه عمل می کنند، به ملاک اینکه این خبر ثقه«یوصل الی الواقع غالبا» آیا در این جا، یک تنزیلی مطرح است؟ یک اصالت و فرعیتی مطرح است؟ آیا می گویند: «نحن ننزّل خبر الثقه مقام القطع»؟ آیا یک چنین تنزیلی در بین عقلا مطرح است؟ یک چنین قائم مقامی مطرح است که اصالت برای قطع باشد و خبر ثقه بعنوان فرعیت مطرح باشد؟ یا اینکه مسأله این است که جای عمل به خبر ثقه، آن جایی است که قطع، وجود نداشته باشد. مجرا و مورد عمل به خبر ثقه، آن جایی است که قطع وجود نداشته باشد. اگر مورد عمل به خبر ثقه، جایی بود که قطع وجود نداشته باشد، آیا معنایش این است که«فخبر الثقه نازل منزله القطع»؟ عقلا در حقیقت دو موقعیت را در نظر گرفته اند؛ یک موقعیت آن جایی که قطع وجود دارد، می گویند: آنجایی که قطع وجود دارد، حاکم«لیس الاّ القطع» و یک موقعیت، آنجایی است که قطع وجود ندارد، این جا می گویند: مسألۀ خبر ثقه مطرح است. آیا وقتی که دو موقعیت در کار بود و دو مورد، مطرح بود، معنای این دو موقعیت، این است که پس خبر ثقه، جانشین قطع است؟ نازل منزلۀ قطع است؟ هیچ وقت مسألۀ تنزیل و جانشینی مطرح نیست.

عقلا برای اینکه زندگی فردی و اجتماعی شان تأمین بشود با توجه به اینکه مسأله حصول قطع یک مسأله ای است که خیلی کم تحقق پیدا می کند و یا اگر بیش از مقدار کم هم باشد نمی تواند مبنای زندگی قرار بگیرد، لذا آمده اند دو حالت تصویر کرده اند؛ یک حالت، حالت وجود قطع است که می گویند: در این حالت، حاکمیت با قطع است، یک حالت، حالت عدم وجود قطع است که در این جا، حاکمیت با همین اماراتی است که عقلا قائل هستند و شارع هم آنها را امضا کرده است.

اگر برخورد با امارات به این کیفیت شد، ما نمی توانیم تعبیر بکنیم که امارات، جانشین قطع است، نمی توانیم تعبیر کنیم که اصالت با قطع است و فرعیت با خبر ثقه است زیرا دو حالت هست، دو موقعیت هست و دو فرض هست. البته اگر فرض اوّل وجود داشته باشد، نوبت به فرض دوم نمی رسد اما اگر فرض دوم با نبود موقعیت اوّل بود، معنایش این نیست که این نازل منزله و قائم مقام آنها است.