سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 53

ثانیا مستشکلی به مرحوم آخوند اینطور اشکال می کند که در«جائنی رجل» اینجا ما یک طبیعت و ماهیتی و یک قید وحدت و یک اسناد المجیء الی الطبیعه داریم، مستشکل می گوید: تعیّنی که مرحوم آخوند فکر می کند در مقام اخبار وجود دارد، آن تعیّن، به نکره ارتباط ندارد و آن تعیّن در پرتو اضافۀ اسناد مجیء خارجی الی طبیعه الرجل است. «جائنی» حکایت از یک واقعیتی می کند و نمی شود واقعیت در رابطه با مجیء، تعدد داشته باشد و تعیّن نداشته باشد. بالاخره آن رجلی که سراغ این مخبر آمده است و در خانه این مخبر، به عنوان مهمان وارد شده است، این رجل متشخص و متعیّن و مشخصی بوده است، اما بحثی این است که در«جائنی رجل» این تعیّن و تشخص به چه ارتباط دارد و چه چیز این تعیّن را و تشخص را إفاده می کند؟ «رجل» همان معنای طبیعت مقیده به وحدت است و مستشکل می گوید: هیچ فرقی بین اخبار و انشا، وجود ندارد. همان طوری که در فارسی وقتی که شما می خواهید رجل را در«جائنی رجل» ترجمه بکنید می گویید: آمد سراغ من، یک مرد. «جئنی برجل» معنایش این است که واجب است بر وی یک مرد را بیاوری.

در این عبارت، آن معنایی که ارتباط به رجل نکره دارد، یک مرد است؛ یعنی طبیعت مقیدۀ به وحدت است لکن همین طبیعت مقیدۀ به وحدت، اگر مجیء خارجی، به آن اسناد داده شد و در مقام حکایت و اخبار، فاعل جائنی قرار گرفت، این فاعل واقع شدنش، برای جائنی که حکایت از مجیء خارجی محقق می کند، دلالت بر تشخّص و تعیّنش دارد و الاّ خود رجل در «جائنی رجل و جئنی برجل» معنایش هیچ فرقی نمی کند.

وحدت معنای نکره در مقام اخبار و انشا

پس در حقیقت، مستشکل می گوید: نکره، در مقام اخبار و در مقام انشا، یک معنا دارد که همان معنای اسم جنس است که عبارت از ماهیت است، لکن به ضمیمه قید وحدت که نکره را از اسم جنس متمیز می کند لکن این طبیعت، اگر متعلق امر واقع شد«جئنی برجل» این اطلاقش محفوظ است و کلیتش محفوظ است اما اگر یک فعل خارجی، مثل مجیء، به همین طبیعت مقیده به وحدت نسبت داده شد، آن نسبت، افاده تعیّن می کند«و اسناد المجیء الخارجی الی الطبیعه المقیده بالوحده یوجب التعیّن»، پس شما به چه حساب این تعیّن در مقام اخبار را، گردن نکره می گذارید و پای نکره حساب می کنید؟ نکره در«جائنی رجل و جئنی برجل» معنایش هیچ فرقی نمی کند اما خصوصیت اخبار و«اسناد المجیء الخارجی