سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 532

کرد، و شاید به حسب واقع هم نظر آنها این بوده است، لکن دیگر به این تفصیل توجه نکرده اند و آن این است که اگر این قطع موضوعی طریقی بعنوان کاشفیت تامّه و بعنوان خصوصیتی که تنها در قطع وجود دارد و در غیر قطع نیست در موضوع اخذ شده باشد، و آن این است که هیچ گونه احتمال خلافی در موردی که قطع دارد برای انسان وجود ندارد، اگر قطع را با این دید در موضوع حکم ذکر بکنند و قطع در«اذا قطعت بوجوب صلاه الجمعه یجب علیک التصدق» را به این صورت ملاحظه کرده باشند، این جا هم ولو اینکه ظاهر اطلاق کلام این دو بزرگوار این است که دلیل حجیت امارات، امارات را جانشین چنین قطعی می کند، اما ظاهر این است که مرادشان، یک چنین چیزی نباشد برای اینکه کجای«صدق العادل» دارد که«خبر الواحد ینزل منزله الکاشف الذی لا یکون فیه احتمال الخلاف» نه بعنوان صفتیت، لکن به همین عنوان کاشفیت؟

کاشفیت اگر کاشفیت با قید تمام و با وصف کمال باشد، ما از دلیل حجیت امارات، چنین معنایی را استفاده نمی کنیم بلکه اگر کاشفیت به معنای اصل کاشفیت و مطلق کاشفیت باشد که مطلق کاشفیت هم کاشفیت تامّه را می گیرد و هم کاشفیت ناقصه ای را که در امارات وجود دارد، اگر قطع با این خصوصیت در موضوع حکم اخذ شد، اینجا می گوییم که دلیل حجیت امارات، امارات را جانشین چنین قطعی می کند، (باز به ضمیمۀ حرف دیروز) نه اینکه جانشین می کند، بلکه اصلا برای این قطع موضوعی که به نحو مطلق کاشفیت اخذ شده است بیان مصداق می کند به این صورت که وقتی قطع به معنای مطلق کاشفیت در موضوع اخذ شد، معنایش این می شود که«اذا قطعت» را برداریم و به جای آن بگوییم: «اذا انکشف لک وجوب صلاه الجمعه» و بگوییم: مقصود از انکشاف هم خصوص انکشاف تام نیست، بلکه مطلق انکشاف و اصل الانکشاف مقصود است.

دلیل می گوید: «اذا انکشف لک وجوب صلاه الجمعه» دلیل حجیت خبر واحد هم می گوید: یکی از چیزهایی که موجب انکشاف می شود، خبر واحد است؛ یکی از چیزهایی که موجب انکشاف است، ظواهر کلمات رسول خدا و ائمۀ معصومین(علیهم السلام) است. پس معنایش این است که آن موضوع را مطلق الکاشف قرار داده، اینها هم دارند مصادیق کاشف را بیان می کنند، یک مصداقش نیاز به بیان ندارد و آن عبارت از قطع است، اما یک مسائلی نیاز به بیان دارد و شارع می گوید: «خبر الواحد موجب للانکشاف، البیّنه فی الموضوعات موجب للانکشاف» که در اینجا ما اینها را جانشین قطع طریقی می کنیم، اما نه با اینکه کلمۀ جانشینی