سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 550

التصدق بکذا و کذا» شما با این استصحاب می توانید شرط در این قضیۀ شرطیه را احراز بکنید برای اینکه استصحاب ثابت کرد که«انّ صلاه الجمعه فی عصر الغیبه واجبه» و شرط در آن قضیۀ شرطیه هم همین وجوب صلاه جمعه بود، نه علم به وجوب صلاه جمعه، بلکه نفس وجوب صلاه جمعه لذا احکامی که در موضوع و در شرطش، وجوب نماز جمعه اخذ شده باشد، با جریان استصحاب وجوب نماز جمعه، این احکام هم ترتب پیدا می کند.

اما استصحاب به این معنا دیگر نمی تواند جانشین قطع موضوعی بشود، اگر بگویند: «اذا قطعت بوجوب صلاه الجمعه یجب علیک التصدق» حالا این قطع بنحو صفتیت اخذ شده باشد، بنحو کاشفیت تامّه اخذ شده باشد، بنحو مطلق الکاشفیه اخذ شده باشد، قطعش تمام الموضوع باشد یا جزء الموضوع، شما نمی توانید با استصحاب، قطع به وجوب نماز جمعه را درست بکنید برای اینکه قطع تکوینی که ندارید، قطع تعبّدی هم ندارید، شارع که شما را به عنوان قاطع و به عنوان متیقن و لو در عالم تعبّد، ملاحظه نکرده است، روی این احتمال، شارع فقط گفته: نماز جمعه در عصر غیبت واجبه، اما نگفته که«أنّک متیقن بوجوب صلاه الجمعه».

جانشینی استصحاب به جای قطع موضوعی طبق احتمال دوم

اما به خلاف آن احتمال دومی که عرض کردیم: خلاف ظاهر در معنای«لا تنقض الیقین بالشک» است. آن احتمال این است که شارع می خواهد این شاکی را که شکش مقرون به علم به حالت سابقه است را در عالم تعبّد و در عالم تشریع، متیقن حساب کند و بگوید: من با تو معاملۀ متیقن می کنم، من تو را در عالم تعبّد، آدم یقین دار می بینم، همان طوری که کثیر الشک را من فاقد الشک می بینم، تو را هم در عالم تعبّد متیقن ملاحظه می کنم. اگر خود شارع مرا متیقن می بیند و در دلیل می گوید: «اذا تیقنت بوجوب صلاه الجمعه، یجب علیک التصدق» و یقین و قطع را به عنوان موضوعیت اخذ کرده است، پس چرا این حکم بر من ترتب پیدا نکند؟ «انا متیقن بوجوب صلاه الجمعه». چه کسی گفته که«انت متیقن»؟ خود شارع، خود شارع تعبّدا مرا متیقن دیده است. حالا که متیقن هستم باید احکامی که بر یقین به وجوب صلاه الجمعه مترتب است، همه آن احکام بر من بار بشود.

باز فرقی نمی کند؛ همان طوری که در جانب نفیش در آن احتمال اوّل، بین اقسام قطع موضوعی که عبارت از شش قسم است فرقی نیست، در جانب اثباتش هم در این قسم، بین احکام ششگانه قطع موضوعی فرقی نیست حتی آنجایی که شارع قطع را به عنوان صفتیت