سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 561

باشد بلکه اگر تعلق قدرت به آن، بالواسطه شد و آن واسطه ها هم در اختیار انسان بود به این معنا که انسان می توانست آنها را تحصیل بکند و به دست بیاورد و به دنبال آن متعلق تکلیف حاصل بشود، همین در مقدوریت، کفایت می کند و الاّ تمام واجباتی که دارای مقدمات هستند و بدون مقدمه، امکان تحصیل آن واجبات نیست، باید نتواند متعلق تکلیف واقع بشود. مثلا«کون علی السطح» به حسب عادت و عرف، مقدور نیست که بدون نصب سلّم، تحقق پیدا بکند، پس آیا نمی شود متعلق تکلیف واقع بشود؟ بالاشکال می تواند.

چه مانعی دارد که نظیر همین معنا را در موافقت التزامیه معتقد بشویم، بگوییم: اگر انسان درست مقام و منزلت مولای حقیقی را به دست بیاورد و احاطۀ کاملۀ علمیه او را به دست بیاورد، و احاطۀ او را به مصالح و مفاسد به دست بیاورد و بفهمد که احکامی که خداوند وضع فرموده، واجبات آن، ناشی از یک مصالحی است که مربوط به خود مکلّف است، (حالا فردا یا اجتماعیا) محرماتش هکذا، وقتی که انسان این مسائل و مقدمات را تحصیل بکند، موافقت التزامیه هم به دنبال این می تواند مأموربه و متعلق تکلیف باشد؛ یعنی انسان باید معتقد باشد به اینکه حکم در باب نماز، عبارت از وجوب است، در باب شرب خمر، عبارت از حرمت است که مسأله قلبیه و نفسانیه به نام موافقت التزامیه در کار باشد.

عدم ملازمه بین قلبی نبودن تشریع و ما نحن فیه

به حسب مقام ثبوت، هیچ امتناعی برای این مسأله مشاهده نمی شود. البته آنهایی که به حسب مقام ثبوت، ممتنع می دانستند که تکلیف به موافقت التزامیه متعلق بشود، آنها می گفتند: روی این حساب است که مسألۀ تشریع، یک مسألۀ قلبی نیست، «ادخال ما لیس من الدین فی الدین، لیست مسأله قلبیه» این معنایش این است که چیزی را که از دین نیست، خود این مشرّع هم می داند که«لیس من الدین» این را به عنوان دین به خورد دیگران بدهد و مسأله را به حساب دین بگذارد. ما این حرف را می پذیریم، اما این ملازم نیست با اینکه در مسأله موافقت التزامیه، امتناع ثبوتی را قائل بشویم. این حرف در جای خودش درست است، تشریع به همین معنایی است که شما ذکر می فرمایید، اما در عین حال، موافقت التزامیه هم ممکن است که متعلق تکلیف باشد.

و همین طور در مسألۀ«جحدوا بها و أستیقنتها أنفسهم» بگوییم: معنای جحدوا، همان انکار ظاهری است، نه اینکه در عالم قلب، دو بعد وجود داشته باشد؛ یک بعد انکاری و یک