سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 563

مشکلی ندارد. اما در قضایای کاذبه که خود مخبر می داند که این واقعیت ندارد، می گوید:

«زید قائم» خودش هم می داند که«زید لیس بقائم» اینجا اشکال شده که این نسبت که مقوّم عنوان قضیه بودن است، به چه کیفیتی تحقق پیدا می کند؟ این خودش که در مقام اخبار می داند که واقعیتی به نام«زید قائم» وجود ندارد و صفت قیام برای زید ثابت نیست، پس چطور اینجا نسبت در کار است؟ یک چنین مشکله ای در قضایای کاذبه به عنوان قضیه بودن مطرح شده است.

کیفیت وجود نسبت در قضایای کاذبه

بعضی از بزرگان نقل می کنند مرحوم سید فشارکی(ره) که یکی از اساتید مرحوم حاج شیخ عبد الکریم(ره) مؤسس حوزه بوده و هم مباحثه مرحوم میرزای شیرازی دوم؛ یعنی میرزا محمد تقی شیرازی(ره) که از محققین بسیار بزرگ بوده، از ایشان نقل شده که ایشان در مقام حل این معضله و مشکله، گفته است که این مخبر کاذب، قبل از آن که خبر را القاء بکند و اخبار بکند، مثل یک چیزهای مصنوعی، یک تجزّم و یک اعتقاد به نسبت را در قلب خودش خلق می کند و خلق می کند جزم به تحقق این ارتباط بین زید و قائم را در قلب خودش، و به استناد این تجزّم مجعول و این اعتقاد قلبی که مخلوق خودش است، در مقام اخبار می گوید:

«زید قائم» قضیه درست می شود ولو اینکه قضیه به حسب واقع، کاذب است، لکن قضیه کاذبه از مقسم قضیه بودن خارج نیست. «القضیه اما صادقه و اما کاذبه» این طور نیست که قضیۀ کاذبه از مقسم قضیه بودن خارج باشد. «قضیه لکنها کاذبه» و بحث در عنوان مقسم و عنوان قضیه بودن است. ایشان فرموده که ملاک در قضیه بودنش همان تجزّم قلبی نسبت به نسبتی است که در این قضیه وجود دارد، و این تجزّم قلبی را این خودش به وجود آورده، خودش کأنّ خلق کرده، خودش به صورت مصنوعی به وجود آورده است. ایشان یک چنین فرمایشی فرموده اند.

عدم امکان خلق نسبت کاذبه در قلب

روی همین مبنایی که مسائل قلبیه، مسائل به اصطلاح اختلاقیه نیست - اختلاقیه یعنی چیزهایی که واقعیت ندارد و انسان آنها را بخواهد به وجود بیاورد و خلقشان کند - به ایشان گفته شده که مسائل قلبیه، مسائل اختلاقیه نیست.