سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 569

التزامیه نگاه بکنیم، عدم موافقتش کاشف از این است که در یکی از مسائل اعتقادی، یک خللی وجود دارد، و الاّ با حفظ آن مبانی و مسائل اعتقادی دربارۀ خداوند و صفات خداوند، صفات ثبوتیه و صفات سلبیه و عدم امکان راه پیدا کردن اشتباه و خطا در آنجا، چطور تصور می شود که ما بگوییم: «ایها المکلّف مع انک تعلم بان الله تعالی اوجب صلاه الجمعه لکن لا یجب علیک الاعتقاد القلبی بوجوب صلاه الجمعه؟»! این تفکیک، امکان ندارد. این به یک نقصانی در یکی از مراحل اعتقادی برگشت می کند، و الا با حفظ آن مراحل اعتقادی، چنین چیزی امکان ندارد، بلکه لازم است که انسان چنین موافقت التزامیه ای داشته باشد، به مقتضای حکم عقل، به مقتضای همان ادله ای که اعتقاد به مسائل اعتقادی را بر شما الزام می کند.

خروج شک در حکم از بحث وجوب موافقت التزامیه

بله؛ یک وقت تردید دارید که«انّ الله اوجب صلاه الجمعه» این از بحث موافقت التزامیه خارج است، کما اینکه از بحث موافقت عملیه هم خارج است. کسی که در حکم وجوبی تردید و شک داشته باشد عملا هم بر او، موافقتی لزوم ندارد. بحث این است که ما تفکیک بکنیم و من مثال را روی غیر ضروریات زدم که شائبه و شبهه ای در آنجا وجود نداشته باشد.

در یک مسأله نظری مجتهد یقین پیدا کرد«بانّ صلاه الجمعه واجبه من قبل الله تبارک و تعالی» چطور می شود اینجا حکم کنیم به اینکه موافقت التزامیه لزوم ندارد با اینکه می داند خدا ایجاب کرده، تردیدی هم ندارد؟ پس چرا قلبش در مقابل این حکم، خضوع نمی کند و معتقد نیست؟ در چه چیزی شک می کند؟ لا محاله یک نقصی در یک قسمت از مسائل اعتقادی برای او وجود دارد.

جریان اصول عملیه در اطراف علم اجمالی

لکن عرض کردیم که این حرف در صورتی است که به مسألۀ موافقت التزامیه، با این دید نگاه کنیم، اما یک دید دیگری که بعنوان ثمرۀ نزاع در بحث موافقت التزامیه مطرح شده است، آنجا اگر از اشکالات دیگرش صرف نظر شود مسأله ای نیست که اگر درست باشد، انسان می تواند بگوید: در اینجا ثمرۀ نزاع در لزوم موافقت التزامیه و عدم لزومش ظاهر می شود و آن این است که؛ در اطراف علم اجمالی، مواردی که علم اجمالی تحقق دارد، یک نزاعی واقع