سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 577

است.

عدم فرق در قطع طریقی بین راه حصول قطع

لکن جواب این را داده اند که اگر مقصود ایشان این است که قطع قطاع در آنجایی که قطع طریقی محض باشد و در موضوع کلام مولا به هیچ وجه اخذ نشده باشد(و به تعبیر من:

موضوع برای حکم عقل به حجیت باشد) حجت نیست - چون کسی که حکم می کند به حجیت قطع، عبارت از عقل است و عقل هم قضیه تشکیل می دهد، موضوع و محمول تشکیل می دهد، لکن موضوع در حکم عقل، عبارت از قطع طریقی است، می گوید: «القطع الطریقی حجه» و معنای حجیت، همان منجّزیت و معذّریت است که بحثش را مفصل ذکر کردیم - اگر مرحوم کاشف الغطاء در این«القطع حجه» که قطع موضوع برای حکم عقل به حجیت است، می خواهند تفصیل قایل بشوند، بعد از آنکه ما به عقل مراجعه می کنیم، می بینیم مسأله این طور نیست. در قطع طریقی ولو اینکه این انسان، ساده لوح است، ولو اینکه معمولا نمی بایست از طریق خواب برای او قطع پیدا شود، لکن حالا اگر از طریق خواب، برایش قطع پیدا شد که«صلاه الجمعه فی عصر الغیبه واجبه» چطور می توانیم بگوییم: این قطعش حجیت ندارد؟ چطور می توانیم بگوییم: منجّزیت و معذّریت ندارد؟ مسأله حجیت، «لا ینفک عن القطع الطریقی من أیّ سبب حصل و لایّ شخص حصل» و در هرشرایطی حاصل بشود، عقل هم حکم نمی کند به معذوریت این. این اگر از طریق خواب، علم به وجوب نماز جمعه پیدا کرد و بعد نماز جمعه را ترک کرد، آیا از نظر عقل، معذور است؟ عقل به او می گوید: چون تو قاطع بودی و بعد معلوم شد که قطعت موافقت با واقع بوده، آن مسأله منجزیت که برگشت به استحقاق عقوبت بر مخالفت می کند در جای خودش محفوظ است. لذا اگر منظور شیخ کاشف الغطاء، قطع طریقی باشد، در قطع طریقی، تفصیلی وجود ندارد و فرقی بین قطاع و غیر قطاع نمی کند.

تبعیت قطع موضوعی از کیفیت جعل

اما اگر مقصود، قطع موضوعی باشد، قطع موضوعی تابع کیفیت جعل این قطع در موضوع است لذا ملاحظه کردید که قطع موضوعی دارای اقسام شش گانه است؛ گاهی به عنوان صفتیت اخذ می شود، گاهی بعنوان کاشفیت تامّه اخذ می شود، گاهی بعنوان اصل