سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 579

می خواهند بگویند: مقدمات عقلیه، افادۀ قطع نمی کنند بلکه اینها موجب حصول ظن هستند و«انّ الظن لا یغنی من الحق شیئا» و بعضی از کلماتشان ناظر به نفی قاعده ملازمه است که یکی از مباحث اصولیه است که متأسفانه در کتابهای ما مطرح نیست و می بایست هم مطرح باشد. بحث ملازمه است که آیا ملازمه بین حکم عقل و حکم شرع ثابت است یا نه؟

انکار اخباریین نسبت به ملازمه بین حکم عقل و حکم شرع

در ذهنم هست که مرحوم آخوند در ذیل حاشیۀ رسائل یک فوائدی دارند و آن فوائدشان از کتابهای بسیار نفیس و پرارزش است، در آنجا مسألۀ ملازمۀ بین حکم عقل و حکم شرع را بعنوان یکی از فوائد آنجا مطرح کرده اند، لکن ممکن است محل خلاف باشد و هست، بعضی از کلمات اخباریین ناظر به این است که این ملازمه را قبول ندارند. می خواهند بگویند: اگر عقل درک کرد که«ان الظلم قبیح» ما از این طریق نمی توانیم حرمت شرعیۀ ظلم را استکشاف کنیم. ملازمه ای بین حکم عقل و حکم شرع نیست. اگر این طور باشد، اینها در مسألۀ قطع و حجیت قطع، تفصیل قائل نشده اند، بلکه کلامشان ناظر به منع صغرا است، لکن غیر از این دو کلامی که مرحوم آخوند نقل کرده اند، بعضی از کلمات دیگرشان شاهد همان فرمایش شیخ انصاری است.

به هرحال اگر اینها درباره منع صغرا بحث داشته باشند، به بحث فعلی ما ارتباطی ندارد، اما اگر کلامشان ناظر به این باشد که در قطع بخواهند تفصیل بدهند بین آن قطعی که حاصل از کتاب و سنت است و بین آن قطعی که حاصل از مقدمات عقلیه است، ما می گوییم: بعد از مراجعه به عقل که او حکم می کند«بان القطع حجه» هیچ فرقی بین قطع حاصل از کتاب و سنت و قطع حاصل از مقدمات عقلیه وجود ندارد.

پرسش:

1 - تفصیل در لزوم موافقت التزامیه در اطراف علم اجمالی را بیان کنید.

2 - آیا در قطع طریقی بین راه حصول قطع و شخص قاطع فرق وجود دارد؟ چرا؟

3 - قطع موضوعی تابع چیست؟

4 - کلام اخباریین را در انکار ملازمه بین حکم عقل و حکم شرع بیان کنید.