سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 594

شارع می خواهد مشتبه الخمریه را متعلق حکم قرار بدهد، این خمریت چه گناهی دارد که این مشتبهش می خواهد متعلق حکم به حلیت واقع بشود؟ لابد در این حکم به حلیت مشتبه الخمریه، ناظر به مسأله«اجتنب عن الخمر» است. اگر روی خمر، یک حکم به وجوب اجتنابی نبود، اگر مسألۀ خمر، منهی عنه قرار نمی گرفت، این مشتبه الخمریه چه خصوصیتی دارد که محکوم به حلیت و عدم وجوب الاجتناب بشود؟ مثل این می ماند که بگویید: «مشتبه المائیه لا یجب الاجتناب عنه» ماء که حکمی ندارد، حکم تحریمی که متعلق به ماء نشده است که شما بگویید: «مشتبه المائیه لا یجب الاجتناب عنه». پس نفس این که متعلق تحریم را یک عنوانی قرار می دهد که آن عنوان اضافۀ به خمر دارد، معنایش این است که این ناظر به وجوب اجتنابی است که روی مسألۀ خمر بار شده است. اگر ناظر به وجوب اجتنابی است که روی مسأله خمر بار شده، مولا در اینجا چه کار می خواهد بکند؟ با این حکم به حلیت مشتبه الخمریه، مولا می خواهد چه نقشی را ایفا بکند؟ آیا جز اینکه بخواهد بگوید که اگر یک موردی بحسب واقع خمر بود و شما شک در خمریتش دارید، من از آن حکم«اجتنب عن الخمر» خودم رفع ید کردم؟ آیا غیر از این می تواند یک مفهوم و معنایی برایش تصور بشود؟

شارعی که خودش قبلا روی طبیعت خمر، حکم به وجوب اجتناب را بار کرده و الان می خواهد روی مشتبه الخمریه حکم به عدم وجوب اجتناب را بار بکند، این دو را که کنار هم بگذاریم، لابد نتیجه این می شود که شارع می خواهد در بعضی از موارد از«اجتنب عن الخمر» ش صرف نظر بکند، و بگوید: اگر یک مایعی بحسب الواقع خمر باشد لکن شما شک دارید در این که این خمر است یا نه، اینجا«لا یجب الاجتناب عنه» کما اینکه در شبهات بدویه هم مسأله همین است؛ آنجایی که پای علم اجمالی در کار نیست و تنها یک مایع وجود دارد و مردد بین خمر و غیر خمر است که ما حکم می کنیم به این که اصاله الحلیه در آنجا جریان پیدا می کند، لازمه اش همین است که شارع می خواهد از«اجتنب عن الخمر» اگر خمر هم بحسب الواقع در اینجا وجود داشته باشد، رفع ید بکند.

فرق بین شبهات بدویه و شبهات مقرونه به علم اجمالی

اگر بگویید: اینجا مثل آنجا رفع ید کند، چه مانعی دارد؟ می گوییم: فرق در اینجاست که در شبهات بدویه، شارع می تواند رفع ید کند برای اینکه حکم، فعلیت پیدا نکرده است، و شما در شبهات بدویه در حکم فعلی شک دارید اما در مورد علم اجمالی که علم در کار است