سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 60

انشا واقع می شود، مفادش همان ماهیت است، منتها به ضمیمۀ قید وحدت. حالا می فرمایند:

نکرۀ به این معنای دوم هم عنوان مطلق دارد. وقتی می گوید: «جئنی برجل» در مقام انشا، مثل همان«اعتق رقبه» است که شما در مسألۀ مطلق و مقید، مثال می زنید. بر این نکره به معنی دوم هم عنوان مطلق تطبیق می شود و ظاهرشان این است، اما بر نکره به معنی اول در«جائنی رجل» که در مقام اخبار واقع شده است، نمی شود عنوان مطلق، اطلاق شود.

بعد می فرمایند: اطلاق، در رابطه با اسم جنس و در رابطه با نکرۀ در مقام انشا، یک اصطلاح جدیدی در مقابل لغت، نیست. همان معنایی که به حسب لغت برای مطلق هست، از نظر اصولیین هم، اگر«رجل» به عنوان اسم جنس، یا«رجل» در«جئنی برجل» عنوان مطلق را تطبیق بکنیم، اینطوری نیست که یک اصطلاحی از اصولیین در مقابل لغت، وجود پیدا کرده باشد. اسم جنس، همان طوری که از نظر اصطلاح اصولی، مطلق است، از نظر معنای لغوی هم که به معنی آزاد بودن و خالی از قید بودن و عاری از قید بودن است، همان معنا را دارد.

نظر منسوب به مشهور درباره مطلق

پس بین اصطلاح و بین لغت، فرقی وجود ندارد لکن می فرمایند: در این بین، یک مسأله ای وجود دارد که به مشهور اصولیین، یک نسبتی داده شده است که البته آن نسبت، محل تردید است. نسبت این است که مشهور، مطلق را، عبارت از خود طبیعت نمی دانند بلکه طبیعت مقیدۀ به ارسال، طبیعت مقیدۀ به شمول، طبیعت مقیدۀ به سریان لکن نه اینکه شمولش، شمول به نحو عموم استیعابی باشد، بلکه و لو سریان و شمول به نحو بدلیّت باشد که در«جئنی برجل» معنایش این نیست که این مأمور و مکلف، باید تمام رجل ها را برای مولا بیاورد. «جئنی برجل» عمومیت و شیوع و سریان دارد لکن شیوع و سریانش به نحو بدلیّت است؛ یعنی در مقام امتثال، هر رجلی مکان دیگری، کفایت می کند. حالا می فرمایند: نسبت این است که مشهور قائلند به اینکه مطلق، طبیعت و ماهیت به تنهایی نیست بلکه طبیعت مقیدۀ به قید سریان و به قید شمول است، منتها شمول بدلی و شیوع بدلی.

ایشان می فرمایند: اگر این نسبتی که به مشهور داده شده است، صحیح باشد، اینجا بین اصطلاح و لغت، اختلاف پیدا می شود برای اینکه لغت مطلق، اقتضا می کند که هیچ قیدی، در آن وجود نداشته باشد حتی قید سریان و قید شمول و عموم بدلی. اصطلاح روی صحّت این نسبت، می گوید: مطلق، یک نوعی است از مقیّد، منتها قیدش، عبارت از سریان و شمول