سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 604

امتثال تفصیلی، تمکن دارد. اینجا وجوه و ادله ای اقامه شده بر اینکه این احتیاط، کافی نیست و عبادت این چنینی محکوم به بطلان است و نمی تواند صحیحا واقع بشود.

بطلان عبادات جاهل

یک وجه، وجهی است که بر زبانها معروف است و مثلا شهرت هم بر طبق آن قائم است و آن این است که می گویند: آدم جاهل اگر بخواهد عبادت خودش را از طریق غیر تقلید انجام بدهد، شهرت بر این قائم است که عبادتش باطل است. به تعبیر دیگر انسان باید یا عن اجتهاد مکلّف به را مشخص بکند، و یا عن تقلید برای او مشخص باشد، اما اگر کسی هردو طریق را ترک کرد هم طریق اجتهاد را و هم طریق تقلید را، شهرت بر این قائم است که«تکون عبادته باطله» لذا اگر مجتهدی روی این مبنا در بحث نماز جمعه اجتهاد بکند، لکن چون بحث نماز جمعه، یک بحث دامنه دار و اقوال و احتمالات در آن فراوان است و روایات در آن متعدد و مختلف است، بگوید: حالا به جای اینکه ما اجتهاد بکنیم، بین نماز ظهر و نماز جمعه جمع می کنیم یا یک مقلّدی به جای اینکه به رساله یا مرجع تقلیدش مراجعه بکند و سؤال بکند که آیا نماز جمعه واجب است یا نماز ظهر، بگوید: بین کلتا الصلاتین، جمع می کنیم، کأنّ شهرت قائم بر این است که این عبادت، باطل است«لانّه تارک لطریقی الاجتهاده و التقلید».

لکن جواب از این، روشن است؛ اولا: وجود چنین شهرتی، مسلّم نیست. ثانیا: شهرت فتوائیه فی نفسه حجیت ندارد کما اینکه ان شاء الله در بحث شهرت بحث می شود. ثالثا: (عمده، این مسأله است) اینهایی که می گویند: عبادت تارک الطریقین، باطل است، ظاهرشان این نیست که این مسأله را در مقابل احتیاط ذکر کنند(شبیه مسأله حصر اضافی است) ظاهر آن این است که اگر کسی اجتهاد و تقلید را ترک کند و بعد یک عملی را همین جوری انجام بدهد، بگوید:

ان شاء الله که این عمل، صحیح است و مطابق با واقع است که هم فاقد اجتهاد و تقلید است، و هم نمی داند که این عملی که انجام می دهد آیا مأموربه و مشتمل بر حدود و خصوصیات مأموربه هست یا نه، چنین عملی باطل است اما در مسأله احتیاط، اصلا فرض آنجایی است که بعد از آنکه این عمل احتیاطی واقع شد، او یقین دارد به اینکه تمام خصوصیات معتبره در مأموربه تحقق پیدا کرد. اگر نماز جمعه واجب بود، نماز جمعه صحیح واقع شد، اگر نماز ظهر واجب بود، نما ظهر صحیح واقع شد.

آیا این شهرت بر فرضی که محقق باشد و بر فرضی که شهرت محققه فتوائیه حجت