سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 605

باشد، در مقابل احتیاط می خواهد مقاومت بکند؟ یا در مقابل آنجایی که کسی عملی را انجام می دهد مثل تیری که به تاریکی می اندازد به احتمال اینکه شاید به هدف بخورد، عملی را انجام می دهد به احتمال اینکه شاید مأموربه، این باشد، این عملش محکوم به بطلان است، و الا این شهرت در مقابل احتیاط که لازمه اش علم به تحقق مأموربه با تمام خصوصیات و شرائط است، قائم نشده است.

تمسک به اجماع منقول در محل بحث

کما اینکه اجماعی که از مرحوم سید رضی برادر مرحوم سید مرتضی(قدس سرهما) نقل شده که ایشان ادعای اجماع کرده بر اینکه اگر کسی نمازی بخواند که نمی داند خصوصیات نماز را و حکم آن نماز را، «تکون صلاته باطله». نقل شده معقد اجماع منقول این است.

همچنین ادعای اجماع کرده«علی بطلان صلاه من لا یعلم حکمها» کسی که خصوصیات نماز را نمی داند، نمازش باطل است. اگر کسی بر این اجماع جمود کند و بگوید: در اینجایی هم که کسی نماز جمعه می خواند، لا یعلم اینکه صلاه جمعه واجبه ام لا؟ نماز ظهر هم که بعدش می خواند لا یعلم أن حکمها الوجوب ام لا؟ و حیث اینکه فرض این است که راه برای او باز است و تمکن از امتثال تفصیلی دارد، لذا این عبادتش باطل است. این هم جوابش به همان کیفیت است و این دیگر روشنتر از آن معنایی است که مشهور ذکر کرده اند؛

اولا ما برای اجماع منقول، حجیتی قائل نیستیم. حالا سید رضی(قدس سره) هم ادعای اجماع کرده باشند، این یکی از مصادیق اجماع منقول است و اجماع منقول، لیس بحجه. لکن فرضنا اینکه اجماع منقول هم حجت باشد، باید دقتی در معقد این اجماع مدعا بشود. اینکه می گوید: نماز آن کسی که لا یعلم حکمها، پیدا است که معنای آن این است که یک آدم جاهل مقصری که می تواند مراجعه به رساله مرجع تقلیدش بکند و خصوصیات و شرائط نماز را به دست بیاورد، لکن مراجعه نکرده یک نمازی را بخواند که بعد هم اگر از او سؤال بکنیم که این نماز شما آیا همه خصوصیات و شرائط معتبره را واجد است یا واجد نیست، بگوید:

نمی دانم! ما یک نمازی خواندیم، اما نمی دانیم که این نماز آیا همه خصوصیات و شرائط را واجد است یا نه، معقد اجماع، بطلان چنین عبادتی است. اما در مسأله احتیاط بعد از آنکه این شخص محتاط نماز ظهر و نماز جمعه را انجام بدهد، اگر از او سؤال بکنند که در رابطۀ با تکلیف مولا چه کار کردی؟ در جواب می گوید: من یقین دارم که آنکه مأموربه بعد زوال یوم