سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 88

اگر مجرایش یک چنین موردی هست، در آنجایی که خود مولی می گوید: «ان ظاهرت اعتق رقبه مؤمنه»، این دیگر از مجرای مقدمات حکمت خارج است. دیگر نمی توانیم بگوییم یکی از مقدمات حکمت، این است که قرینۀ متصلۀ بر تقیید وجود نداشته باشد. نه اگر قرینه وجود داشت، دیگر از مورد مقدمات حکمت خارج می شود. پس در حقیقت ما این مقام و مجرا را باید حفظ بکنیم، در کجا ما به مقدمات حکمت دست نیاز دراز می کنیم؟ آنجایی که کان مراد المولی مرددا بین المطلق و المقید. در چنین موردی می توانیم بگوییم یکی از مقدمات حکمت این است که خود مولی اعتق رقبه مؤمنه نگفته باشد. اگر گفته باشد که به اصطلاح از مقسم خارج است، از مورد بحث خارج است.

عدم ارتباط قول به مفهوم با ما نحن فیه

یک نکته در این رابطه نیاز به تذکر دارد، که ما می گوییم اگر مولی گفت: اعتق رقبه مؤمنه، مراد خودش را با این قید مشخص کرده، این مشخص کردن فرع این نیست که ما برای قضیۀ وصفیه مفهوم قائل بشویم، چه شما برای قضیۀ وصفیه مفهوم قائل بشوید، و چه برای قضیۀ وصفیه مفهوم قائل نشوید، بالاخر آنی را که مولی از شما خواسته است گفته است«فتحریر رقبه مؤمنه»، آیا با گفتۀ مولی و تقیید مولی رقبه را به قید ایمان باز جای این تردید هست که بگوییم آیا مراد مولی مطلق رقبه است، یا خصوص رقبۀ مؤمنه؟ و عرض کردم این به قضیۀ وصفیه از نظر ثبوت مفهوم و عدم ثبوت مفهوم هیچ ارتباطی ندارد. فرض کنید قضیۀ وصفیه مفهوم هم ندارد، اما مولی چه گفته است؟ مولی گفته است که«اعتق رقبه مؤمنه»، اگر شما رقبۀ غیر مؤمنه را آزاد کنید این می تواند موافقت امر مولی تحقق پیدا کند؟ پس در نتیجه اگر مقصود از این مقدمه عدم القرینه المتصله باشد، از نظر حکم مسأله روشن است، لکن به عنوان اینکه ما این را یکی از مقدمات حکمت بشناسیم و در ردیف مقدمۀ اولی به عنوان مقدمۀ ثانیه مطرح کنیم، نه این مورد مربوط به مورد مقدمات حکمت نخواهد بود.

اما اگر کسی گفت مقصود از عدم القرینه، اعم از قرینۀ متصله و منفصله است که حتی اگر مولی با یک قرینۀ منفصله مسأله قید را بیان کرد، این کاشف از این معنی است که مقدمات حکمت تمام نبوده است، و مقدمۀ ثانیه تحقق نداشته است. می گوییم این حرف هم با تعبیرات فقها و اصولیین سازگار نیست. چرا؟ برای اینکه اگر مولی امروز گفت: «اعتق رقبه»، و دو روز بعد به صورت انفصال گفت: «لا تعتق الرقبه الکافره». شما در این موارد چگونه بین