سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 10 صفحه 160

موضوعیه، نه بعنوان حکمیه. اگر شارع در چنین موردی گفت: در مورد نفس مرددۀ بین مسلم و کافر حربی حتما تو باید احتیاط کنی و آن نفس را حفظ کنی، در حالی که احتمال دارد بحسب واقع، کافر حربی باشد، اما شارع در اینجا برگشت این اصاله الاحتیاطش به این است که اولا در این اصاله الاحتیاط، موقعیت آن دو حکم واقعی اوّلی را رعایت کرده، اگر حفظ نفس مسلمان، بعنوان حکم واقعی، واجب نبود، زمینه ای برای این اصاله الاحتیاط وجود نداشت. لذا خود شارع در نفس این اصاله الاحتیاط فهمانده که من این اصاله الاحتیاط را با توجه به آن حکم واقعی اوّلی جعل کردم.

بعدا کانّ سؤال می شود: این انسانی که دارد در دریا غرق می شود اگر مسلمان باشد، این اصاله الاحتیاط مسأله تازه ای بوجود نیاورده است، اما اگر فرض کردیم که بحسب واقع، کافر حربی بوده، مشکل اصاله الاحتیاط را به چه صورت حل کنیم؟ ایشان می فرماید: حلش این است که بگوییم که مصلحت حفظ نفس یک مسلمان، بالاتر از مفسدۀ حفظ نفس یک کافر است و این اهمیت مصلحت نفس یک مسلمان، سبب شده که شارع در این مورد، مسأله اصاله الاحتیاط را مطرح کند لذا مشکله ای ندارد اولا حکم ظاهری با حفظ موقعیت حکم واقعی در نظر گرفته شده است و ثانیا بلحاظ اهمیتی که مسأله حفظ نفس مسلمان در رابطه با مفسدۀ حفظ نفس کافر حربی داشته شارع، مسأله اصاله الاحتیاط را مطرح کرده. آیا این به نظر شما اشکالی دارد یا اینکه یک مسألۀ عقلائی است که شارع این معنی را رعایت کند؟ این یک قسمت از کلام ایشان بود.

پرسش:

1 - کیفیت جمع بین حکم ظاهری و واقعی را در اصول محرزه از نظر محقق نائینی(ره) توضیح دهید.

2 - اشکال استاد را به جمع بین حکم ظاهری و واقعی را در اصول محرزه بیان کنید.

3 - چرا اشکال اجتماع حکم ظاهری و واقعی روی کلمۀ حکمین توقف ندارد؟

4 - چرا جمع بین حکم ظاهری و واقعی در اصول غیر محرزه مشکل تر است؟

5 - کیفیت جمع بین حکم ظاهری و واقعی در اصول غیر محرزه را از نظر محقق نائینی(ره) توضیح دهید.