سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 10 صفحه 236

صادرۀ من المولی مخالفت کرد، و مولی در مقام سؤال و مؤاخذۀ او برآمد، آیا این عبد می تواند مخالفت خودش را اینطور توجیه کند که صیغه افعل و لو اینکه ظهور در وجوب داشته، لکن برای من ظنی به اینکه مقصود جدی شما وجوب بوده پیدا نشده، و چون ظن شخصی پیدا نشد، من به این ظهور اعتنا نکردم و مخالفت کردم!؟ آیا چنین توجیهی در رابطۀ با مخالفت ظاهر امر مولی که با صیغۀ افعل بیان کرده و صیغۀ افعل ظهور در وجوب دارد(بنا بر این قول) آیا این توجیه عبد«یکون موردا للقبول» یا«لا یکون مورد للقبول؟» عبد نمی تواند به استناد اینکه ظن شخصی بر طبق این ظاهر برای من پیدا نشد با ظاهر، مخالفت کند.

و همان طور قول دیگر و لو اینکه دائره اش وسیع تر از قول اولی است، اما عبد نمی تواند مخالفت خود را این گونه توجیه کند که من ظن شخصی به خلاف برایم پیدا شد، گمان کردم مقصود شما ایجاب نبوده بلکه شما امر استحبابی را بیان کردید با اینکه هیچ قرینه ای بر استحباب در کلام مولی وجود ندارد.

لذا این دو قول پاسخش همان مراجعۀ به عقلا است که خود ما هم در محاورات و در استعمالاتی که می کنیم و اکثر استعمالات هم بر پایه ظهورات استقرار دارد، استعمالی که نص در مراد جدی متکلم باشد، کم تحقق پیدا می کند، هشتاد درصد یا بیشتر استعمالات را، چه استعمالات حقیقیه و چه استعمالات مجازیه، ظهورات تشکیل می دهند.

کما اینکه استعمال در معنای حقیقی بدون ذکر قرینه، ظهور در معنای حقیقی را بوجود می آورد و اصاله التطابق در آن جاری است، در استعمالات مجازیه هم مسأله همین طور است. آن هم ظهور در معنای مجازی دارد به هر کیفیتی که معنای مجازی و استعمالات مجازیه را قائل شویم، بالاخره«رأیت أسدا یرمی» ظهور در رجل شجاع دارد و اصاله التطابق حکم می کند که رجل شجاع، مراد متکلم است و ارادۀ جدی او، به اخبار از رؤیت رجل شجاع، متعلق شده است.

در نتیجه در ظهورات، در استعمالاتی که اکثرا به نحو ظهور مطرح است، چه استعمالات حقیقیه و چه استعمالات مجازیه، شرائط خاص مخاطب و مستمع در حجیت ظهور، نقشی ندارد که آیا ظن به وفاق برای او پیدا شده یا نه؟ ظن به خلاف برای او پیدا شده یا نه؟ این شرائط که عبارت از خصوصیات مربوط به سامع و مخاطب است، نقشی در حجیت ظهور کلام متکلم ندارد.