سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 10 صفحه 289

جبرا مجبور به بیعت شدند، آنها را با«لا تجتمع» نمی شود درست کرد. «لا تجتمع»، اجتماع اختیاری را دلالت دارد. اما اجتماع با شلاق و تازیانه و با ظلم، خارج از دائرۀ«لا تجتمع» است که در این روایت قرار دارد. خود این روایت مکذّب این معنی هست. خود این روایت دلالت برخلاف این معنی می کند. کجا اجتماعی حاصل شد؟ مسلمانهای مکه کجا بودند؟ مسلمانهای سائر مراکز کجا بودند؟ آنها کجا بودند که موافقت خودشان را اعلام کرده باشند؟ جمعی و لو جمع کثیری از اهالی مدینه که این هم نبود، یکی مطلبی را شما القاء کردید و آنها هم پذیرفتند، چطور با«لا تجتمع امتی» می توانید صحت این مطلب را ثابت کنید؟

ثانیا: این علمای متأخر شما چه حقی دارند که بیایند اجماع را پیش خودشان معنی کنند مثلا فخر رازی بگوید: اجماع، عبارت از اتفاق اهل حل و عقد است؟ کدام روایت را داری معنی می کنی؟ روایت، «لا تجتمع» امّتی است. مگر امت، اختصاص به اهل حل و عقد دارد تا اجتماع را به معنای اهل حل و عقد معنی کنیم؟ یا بعض دیگرشان مثل حاجبی بیاید اجماع را معنی کند به اتفاق مجتهدین و علما. مگر کلمۀ مجتهدین و علما در لسان رسول خدا(صلی الله علیه و آله) ذکر شده است؟ آنکه خودتان ساختید لااقل همان را رعایت کنید. بعضی گفته اند: اجماع اهل مدینه است، بعضی گفته اند: اجماع مدینه و مکه و مصر و بصره و کوفه است. حرفهایی که از جیب خودشان درآورده اند و روی همان مبنای خودشان درست کرده اند که هیچ کدام این حرفها جور درنمی آید. اگر روایت صحیح است و رسول خدا فرموده، ایشان یک عنوان کلّی را ذکر کرده، یک عنوان شرعی هم نیست. صلاه و صوم که نیست که خود شارع بیان کند که«ما المراد من الصلاه، ما المراد من الصوم» یک عنوان کلی است«لا تجتمع امّتی علی ضلاله». اجتماع معنایش معلوم است، امت هم معنایش معلوم است و ما توضیحاتی هم به نفع شما دادیم، که مقصود از امت، امت الی یوم القیمه نیست. مقصود از اجتماع، اجتماع«عن قهر و ظلم» نیست. اما خود عنوان را که ما نمی توانیم از بین ببریم«لا تجتمع امّتی علی ضلاله». این اجتماع امت کجا تحقق پیدا کرد که شما به استناد این روایت، کلمۀ«لا تجتمع امّتی علی ضلاله» را رویش بار کنید؟

پس برادران اهل تسنن به این کیفیت که ذکر شد برای اجماع، اصالت قائلند. اما ما که تابع مذهب ائمۀ اهل بیت(علیه السلام) هستیم، برای اجماع بعنوان اجماع نه آیه ایی داریم که دلالت بر حجیت اجماع کند، نه روایتی داریم که دلالت بر حجیت اجماع داشته باشد، بلکه اگر اجماع کشف از موافقت معصوم بکند یا لااقل از وجود یک دلیل معتبری کشف بکند که