سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 10 صفحه 420

ارتداد آن طایفه، دو حیثیت وجود دارد: یکی اینکه«المخبر واحد» و دیگر اینکه«المخبر فاسق»، این را قبول داریم اما این مطلب دومی که مهم است و آن این است که آیه شریفه می خواهد یک ضابطه کلی بیان بکند و خبرهای حجیت که به دنبال آنها باید تبیّن بشود را جدا بکند از خبرهای حجت که لا یجب التبیّن عقیبه، چه دلیلی دارید بر اینکه آیه شریفه در مقام اعطای یک ضابطه کلیه در بعد اثبات و نفی است و هم می خواهد ضابطه خبرهای غیر حجت را بیان کند و هم می خواهد ضابطه خبرهای حجت را بیان بکند؟ این از کجا آمده است؟

بله اگر ما ثابت بکنیم که آیه شریفه مفهوم دارد و مفهومش هم حجت است و از قبیل«ان رزقت ولدا فاختنه»، می توانیم به آیه تحمیل بکنیم و یا بگوییم آیه در مقام اعطای ضابطه کلیه است اما اگر کسی از اول گفت: ما مفهوم شرط را قبول نداریم، نمی شود به او گفت که آیه در بعد اثبات و نفی، ضابطه تحویل بدهد یا اینکه اگر کسی مفهوم شرط را قبول دارد لکن در آیه همان حرف را می زند و می گوید: این قضیه شرطیه اش مثل همان«ان رزقت ولدا فاختنه» است به عنوان اینکه شرط، «سیق لبیان تحقق الموضوع لا یکون له مفهوم» کما اینکه مستشکل این حرف را می زد، معنایش این است که آیه در دو بعد در مقام اعطای ضابطه و بیان قاعده کلیه نیست.

پس اینکه شما این مطلب را به عنوان اصل مسلّم گرفتید و بعد، از آن صحت فرمایشات مرحوم خراسانی را نتیجه می گیرید باید گفت: هذا اول الکلام یعنی آیه در مقام بیان اعطای ضابطه بودن معنایش این است که این قضیه شرطیه از قبیل«ان رزقت ولدا فاختنه» نیست در حالی که ما در همین وادی بحث می کنیم و مستشکل همین معنی را به عنوان اشکال مطرح کرده است و مخصوصا اگر این مطلبی که دیروز اشاره کردیم ضمیمه بشود که اگر مستشکل بگوید که من احتمال می دهم که این قضیه شرطیه از آن سنخ قضایای شرطیه ای است که «لیس لها مفهوم» باشد«اذا جاء الاحتمال بطل الاستدلال». شمای مستدل باید اثبات بکنید که این قضیه شرطیه در آیه از سنخ«ان رزقت ولدا فاختنه» نیست. چه دلیلی برای اثبات این معنا دارید؟

پس بیان ایشان هم نمی تواند مشکل را حل بکند مخصوصا اینکه سیاق کلام ایشان هم یک مقدار با مفهوم وصف سازگار است تا شرط. اینکه ایشان می گوید: در اخبار ولید، دو حیثیت وجود دارد: یکی خبر الواحد و دیگر اینکه خبر الفاسق است و آیه شریفه روی فسقش تکیه کرده، این به مفهوم وصف اقرب است تا مفهوم شرط در حالی که بحث ما فعلا