سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 10 صفحه 482

حدّث الشیخ» یک مطلب وجدانی و مطلب محرز بالوجدان نیست. حالا که بالوجدان ثابت نیست، یک بیّنۀ خارجی هم که نیامده شهادت بدهد که دو نفر عادل کنار اخبار شیخ ایستاده باشند و شهادت بدهند که بله ما قبول داریم که«ان المفید حدّث الشیخ» این هم که وجود ندارد، ما هستیم و مواجۀ با همین اخبار الشیخ. شیخ می گوید: «حدثنی المفید»، ما هیچ چیز دیگری نداریم، نه علم وجدانی داریم، بان المفید حدّثه، نه بینۀ خارجیه قائم شده بان المفید حدّث الشیخ، فقط همین قول الشیخ و اخبار الشیخ است.

لذا اشکال این است که این اخبار شیخ نسبت به خبر المفید باید اولا موضوع درست بکند، یعنی عنوان خبر العادل را برای ما درست بکند در حالی که نه بیّنه ای هست، نه علم وجدانی، از کجا می دانیم که ان المفید اخبره؟ من طریق اخبار شیخ. پس اخبار شیخ می خواهد خبر العادل را نسبت به قول مفید درست کند که مفید مسلّم عادل و مفید اخبر شیخی را که شاگرد شیخ مفید بوده. این اثبات اخبار المفید باید از طریق اخبار شیخ و تصدیق قول شیخ باشد. پس ما اول باید قول شیخ را ملاحظه کنیم، یک«صدّق العادل» روی قول شیخ بیاید، بعد این«صدّق العادل» یک موضوعی بنام خبر المفید درست کند، و درست کردن این موضوع هم برای این است که خودش بر این خبر المفید مترتب بشود. «صدّق العادل» با اینکه خودش حکم است و رتبۀ حکم، متأخر از موضوع است، حالا در رابطۀ با خبر الشیخ، این تأخر را دارد، اول شیخ به ما اخبار می کند بعد«صدّق العادل» اخبار شیخ را می گیرد، اما وقتی که از خبر الشیخ عبور کردیم، نوبت به خبر المفید رسید، اینجا دوتا مطلب هست: یکی موضوع که عبارت از خبر المفید است، یکی هم حکم که عبارت از وجوب تصدیق است. این خبر المفید را ما از کجا بدست بیاوریم؟ خبر المفید را باید از راه«صدّق العادل» بدست بیاوریم، یعنی از راه حکم، موضوع درست کنیم، و درست کردن موضوع هم نه برای خاطر یک اثر دیگری باشد، برای خاطر همین اثری که از راه این موضوع درست کردیم، در حالی که روی قاعده، حکم در رابطۀ با موضوع، هیچ نقشی ندارد. حکم می گوید: ما منتظریم اگر موضوع آمد، من ترتب پیدا می کنم و رتبه اش هم تأخر از موضوع دارد. باید اول، موضوع بیاید، «حتی یترتب علیه الحکم» و شما آمدید با«صدّق العادل» خبر المفید را به عنوان موضوع برای همین «صدّق العادل» درست کردید و هدف از درست کردن موضوع هم یک اثر شرعی دیگری نبود، بلکه نفس همین«صدّق العادل» ی که می خواهد ترتب بر خبر المفید پیدا کند، و این یک محال است.