سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 10 صفحه 490

رجحان دارد، مورد عنایت خداوند تبارک و تعالی است، اما استدلال ما مبتنی بر این است که ما ثابت کنیم علاوۀ بر رجحان، این حذر، وجوب دارد، باید وجوب حذر را از این آیۀ شریفه، استفاده کنیم. این مقدار از کلمۀ لعل با این تعبیر استفاده شده که حذر، محبوبیت دارد، رجحان دارد، اما«لیس کل راجح بواجب». باید وجوب استفاده بشود تا در باب حجیت خبر واحد بتواند مورد استدلال قرار بگیرد. وجوبش را از کجا استفاده کنیم؟

مرحلۀ دوم برای اثبات وجوب، بعد از اثبات رجحان تحذر از طریق استعمال کلمۀ لعل، این است که گفته اند: ما از یکی از دو راه می توانیم وجوب تحذر را استفاده کنیم: یکی از راه ملازمۀ شرعیه، آن هم از طریق اجماع مرکب. اجماع مرکب به این کیفیت که گفته اند: در باب حجیت خبر واحد ما سه قول نداریم بلکه در باب حجیت خبر واحد دو قول وجود دارد: یک قول: قول آنهائی است که عمل به خبر واحد را واجب می دانند یعنی قول قائلین به حجیت خبر واحد که معتقدند عمل به خبر واحد واجب است. اگر زراره یک روایت صحیحی آورد که امام صادق(علیه السلام) فرموده: نماز جمعه واجب است، معنای حجیت خبر واحد روی قول قائلین به حجیت، این است که واجب است بر طبق این خبر واحد عمل شود، یعنی باید دنبال این روایت صحیحه، نماز جمعه حتما خوانده شود.

قول دیگر قولی نیست که بگوید: «یستحب العمل بخبر الواحد» بلکه قول سید مرتضی و امثال سید مرتضی است که اصلا عمل به خبر واحد را جایز نمی داند، یعنی اگر زراره وجوب نماز جمعه را، روایت کرد، شما بخواهید به استناد قول زراره در روز جمعه فقط نماز جمعه بخوانید، این لیس بجائز بلکه یا باید به مقتضای علم اجمالی، احتیاط کنید، یا اگر دلیل محکمی بر وجوب نماز ظهر قائم است، نماز ظهر را بخوانید، اما اگر به استناد روایت زراره که خبر واحد است و دلالت بر وجوب نماز جمعه می کند، بخواهید فقط نماز جمعه بخوانید، مرحوم سید مرتضی می گوید: این لیس بجائز، بله بخواهید احتیاط کنید، مانعی ندارد، اما اکتفاء کردن به نماز جمعه«مستندا الی روایه الزراره التی هی خبر الواحد لیس بجائز».

پس نتیجه در مسألۀ حجیت خبر واحد، یک عدۀ زیادی که مشهورند و قائل به حجیتند، وجوب عمل به خبر واحد را ادعا می کنند و امثال سید مرتضی هم عدم جواز عمل به خبر واحد را ادعا می کند لذا در این عبارت معروفۀ از ایشان این است که عمل به خبر واحد از نظر مذهب امامیه کالعمل بالقیاس، که عمل به قیاس لیس بجائز، بله؛ اگر کسی از باب احتیاط در یک موردی عمل به قیاس کند، آن عمل به احتیاط است نه عمل به قیاس. عمل به قیاس