سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 10 صفحه 569

یک چنین عنوانی دارد. پس جای این شبهه و این احتمال نیست که کسی احتمال بدهد که این یک بنای جدید و بنای حادثی باشد و در زمان معصومین(علیهم السلام) سابقه ای برای این امر وجود نداشته باشد. پس این مطلب هم روشن است.

حالا که این امر در زمان معصومین(علیهم السلام) سابقه دار بوده، آیا یک مطلبی بوده که دور از چشم رسول خدا و ائمه(علیهم السلام) بوده؟ یا یک مطلبی بوده که ملاحظه می شده و کاملا مورد توجه و مورد التفات بوده، چون یک مطلبی نبوده که احیانا واقع بشود، یا در خفاء، تحقق پیدا کند.

بعضی از مسائل و مطالب، به اقتضاء ذات خودشان، گاهی کم تحقق پیدا می کنند و گاهی هم در خفا تحقق پیدا می کنند، روی خصوصیاتی که در آنها وجود دارد، آیا عمل به خبر ثقه از این نوع مطالب است که احیانا تحقق پیدا می کرده یا اگر تحقق پیدا می کرده در خفاء و غیر منظر و مسمع واقع می شده؟ پیداست که مسأله، به این کیفیت نیست و یک امر رائجی بوده، یک امر روزمره ای است که چه بسا برای هر فردی در هر شبانه روزی بکرّات مورد ابتلاء قرار می گیرد مثل خود ما که در هر شبانه روزی محل ابتلایمان در رابطۀ با این امر، زیاد است، در آن زمانها هم مسأله به همین کیفیت بوده، بدون اینکه تغییر و تحولی در آن بوجود آمده باشد. پس بنای عقلا در آن زمان هم بوده و در آن زمان هم به طور وضوح و مشاهد و به مرئی و مسمع و منظر من النبی و الائمه(علیهم السلام) وجود داشته است.

وقتی که به این صورت بوده است، اگر شارع راضی نبوده که در مسائل شرعی و در تلقی احکام و در تبلیغ و قبول احکام، کسی به خبر ثقه ترتیب اثر بدهد، علی القاعده می بایست از این معنی، ردع کند کما اینکه ما می بینیم شارع از قیاس ردع کرده، از استحسان ردع کرده و از این چیزهائی که متداول بین علمای عامه هست، به صراحت ردع کرده تا جائی که در مورد قیاس، آن عبارت معروفه از امام معصوم(علیهم السلام) صادر شد که«السنه لو قیست محق الدین»، اگر پای قیاس در سنت و احکام، پیاده بشود، اصلا دین به طور کلی محو و نابود می شود. پس ما ملاحظه می کنیم که شارع می توانست برای جلوگیری از این بنای عقلا و اجرائش در شریعت به مردم بگوید: ایها الناس مسألۀ خبر ثقه و عمل به خبر ثقه در شرع، مطرح نیست، نمی شود حکمی، وظیفه ای، وجوبی، تحریمی را از مخبر ثقه بگیرید بلکه احکام الهیه را باید از طریق تواتر یا خبر محفوف به علم یا امثال ذلک، تلقی کنید. شارع می توانست چنین ردعی داشته باشد، در حالی که ردع نکرده است.