سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 11 صفحه 205

این نهی به مکلف واصل بشود و یا واصل نشود، این احتمال هم ثبوتا ممتنع است. برای علت امتناع، سه دلیل و یا سه وجه، ذکر فرموده اند که ظاهر این است که هر کدام از این سه وجه، خودش مستقلا یک دلیل و یک علت برای اثبات مطلب ایشان است.

اما وجه اول؛ می فرمایند: این موضوعاتی که به عنوان حکم ظاهری مطرح می شود، نسبت به ما نحن فیه روی این احتمال باید لا محاله یک قیدی در این موضوع مطرح باشد. به عبارت دیگر: اگر ما«کل شیء مطلق» را به معنای اباحۀ واقعیه معنا کنیم، دیگر در عنوان شیء، لازم نیست که یک قیدی حذف شود. «کل شیء مباح بالاباحه الواقعیه» معنایش این است که هر شیئی به همان عنوان اولی خودش، بدون اینکه یک قید زائدی در کار باشد، «مباح بالاباحه الواقعیه». اگر مباح و مطلق را به معنای اباحه ظاهریه معنا کردیم، باید یک قیدی در موضوع اضافه کنیم و بگوئیم: «کل شیء شکّ فی حکمه الواقعی فهو محکوم بالاباحه الظاهریه» برای این که نمی شود اباحه ظاهریه روی اشیاء به عناوین اولیه شان ثابت شود بلکه به عنوان«کونه مشکوک الحکم» شیء، موضوع برای اباحه ظاهریه است و نه تنها در اباحه این طور است بلکه در باب طهارت و قاعدۀ طهارت هم همین است: وقتی می گوئیم: «کل شیء طاهر حتی تعلم انه قذر» یعنی«کل شیء شک فی طهارته و نجاسته واقعا فهو محکوم بالطهاره الظاهره».

پس اگر معنای«مطلق» را اباحه گرفتیم و مقصود از اباحه را، اباحه ظاهریه قرار دادیم، باید معنای«کل شیء مطلق» این باشد که هر چیزی که شک در حلیت و حرمت واقعیه آن شود، به حسب ظاهر محکوم به اباحه است، و این درست است.

اما می آئیم سراغ غایت، اگر غایت، علم باشد، هیچ مشکلی در کار نیست که حکم ظاهری می تواند مغیای به علم باشد، کما اینکه در نظائر این مسأله، همین طور است و قاعده طهارت، غایت را علم قرار داده و گفته: «کل شیء طاهر، حتی تعلم انه قذر». علم به قذارت، غایت برای حکم ظاهری است یعنی حکم ظاهری تا چه زمانی و تا چه شرایطی قابلیت استمرار دارد؟ تا زمانی که علم به خلافش حاصل شود. بعد از آن که علم به خلاف حاصل شد دیگر حکم ظاهری کنار می رود.