سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 11 صفحه 250

مقتضای کلمه«موضوع عنهم» در فهم معنای حدیث

یک مؤیدی برایش ذکر کنیم که ما نحن فیه را از«اسکتوا عما سکت الله عنه» جدا کند.

مؤیدش این تعبیر«فهو موضوع عنهم» است. همان طور که در باب حدیث رفع ذکر کردیم، کلمۀ«وضع و موضوع» با این که به«علی» متعدی می شود، «وضع علیه یعنی اثبت علیه»، بر او ثابت کرد و به عهدۀ او گذاشت، اما«وضع عنه» مثل«رفع عنه» می ماند، لذا در باب حدیث رفع هم با این که اصل حدیث به صورت معروفش، کلمۀ«رفع عن امتی» تعبیر شده است، لکن در بعضی از روایاتی که این حدیث رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را نقل کرده بودند، با کلمۀ«وضع» تعبیر شده بود: «وضع عن امتی» برای این که بین این دو تعبیر، فرقی وجود ندارد چه«رفع عن امتی» و چه«وضع عن امتی» که اگر«وضع» به«عن» متعدی شود معنایش برداشتن و اسقاط است نه اینکه اثبات باشد.

لذا در اینجا کسی می تواند بگوید: «موضوع عنهم» آنچه را که شما نمی دانید، تکلیفی را که شما نمی دانید، از شما برداشته شده است، که معنایش این است: ضمن این که خداوند بیان کرده است، لکن چون به گوش شما نرسیده است، از شما برداشته شده است و الا اگر خداوند از اول بیان نکرده بود یعنی این تکلیف را جعل نفرموده بود و این تکلیف را خداوند اصلا انشاء نکرده بود، تکلیفی که جعل نشده است، معنی ندارد که بگوئیم:

«مرفوع عن الامه»، «موضوع عن الامه». معنای مرفوعیت و موضوعیت، این است که این تکلیف، یک مرتبۀ اثباتی دارد، منتها به علت این که در اختیار شما قرار نگرفته است، تحمیلی بر شما نمی کند. بین دو مطلب، جمع می کند هم اثبات تکلیف علی فرض ثبوته و هم اینکه از ناحیۀ این تکلیف، تحمیلی به شما توجه پیدا نمی کند. هم در حدیث رفع چنین مفادی تحقق دارد و هم در ما نحن فیه به لحاظ«فهو موضوع عنهم» که عبارت اخرای از«مرفوع عنهم» است چنین دلالتی وجود دارد.

پس کسی بگوید: اگر معنای«موضوع عنهم» این است که تکلیف اثباتا تحقق دارد، لکن تحمیلی بر شما نمی خواهد داشته باشد، اگر از کلمۀ«موضوع عنهم» چنین معنائی