سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 11 صفحه 263

می کند در اینکه مسأله را روی شبهۀ موضوعیه پیاده کند، این است که موضوع این روایت، شیئی است که در آن حلال و حرام هست. بالاخره نمی شود که یک شیء، هم محکوم به حلیت باشد و هم محکوم به حرمت باشد، لابد باید بگوئیم: یک نوعی که در آن نوع، حلال و حرام موجود است، این نوع، یک سنخش محکوم به حلیت است، و یک سنخش محکوم به حرمت. اگر جنس هم تعبیر کنید و مطلب را روی نوع پیاده کنید باز مانعی ندارد. دو نوع وجود دارد؛ یک نوع حلال است، و یک نوع حرام است، و ظاهرش هم این است که«فیه حلال و فیه حرام» یعنی حرام بالفعل و حلال بالفعل، وجود دارد.

کسی نمی تواند اینطور معنی کند که«فیه حلال و حرام» معنایش این است که«فیه احتمال الحلیه و احتمال الحرمه». این با ظاهر«فیه حلال و حرام» مغایرت دارد. ظاهر این است که این انقسام، یک انقسام فعلی است و حلال به حسب واقع تحقق دارد، و حرام هم به حسب واقع تحقق دارد، و چیزی که موجب شک شده است، همین انقسام فعلی است، یعنی وجود حلال و وجود حرام، باعث این شده است که برای شما شکّی در کار است که اگر وجود حلال و وجود حرام نبود، چنین شکی برای شما پیدا نمی شد.

این معنی در شبهات موضوعیه درست است، شما الان شک می کنید که«هذا المایع خمر او خل» همۀ خصوصیاتی که عرض کردیم اینجا تحقق دارد، «مایع فیه نوعان» حلال دارد که عبارت از خلّ باشد، حرام هم دارد که عبارت از خمر است، و همین وجود قسمین سبب شده که شما در این مایع خارجی، شک در حلیّت و حرمت داشته باشید که اگر از شما بپرسند که چرا شک دارید در این که این مایع خارجی حلال است یا حرام؟ شما برای پاسخ به این سؤال، می گوئید: برای اینکه من می دانم یک مایعی به نام خمر، حرام است و یک مایعی به نام خل، حلال است، و چون نمی دانم که این مایع خارجی مصداق خمر است و یا مصداق خلّ است لذا برای من تردید پیدا شده است که«انّه حلال ام حرام». نتیجه شک شما در اینکه«هذا المایع حلال او حرام»، وجود همان دو قسم حلال و حرام برای مایع است، که اگر فرضا همۀ مایعات حرام بود، شما شکی نسبت به این مایع نداشتید، و اگر همۀ مایعات حلال بود، شما شکی نسبت به حلیت این مایع نداشتید. آنچه