سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 11 صفحه 267

شبهه، شبهه مقرونۀ به علم اجمالی باشد، برای اینکه ظاهر عبارت این است که«کل شیء فیه حلال و حرام» نه این که قسم حلال به حسب واقع، سر جای خودش وجود دارد و قسم حرام هم به حسب واقع، سر جای خودش وجود دارد، بلکه ظاهر این است که همین الان و در همین حادثه و جریان مبتلی به، بالفعل هم حلال هست و هم حرام هست. همین الان و در همین جریان مورد ابتلای شما هم حلال بالفعل هست و هم حرام بالفعل، و این تنها با شبهۀ مقرونۀ به علم اجمالی انطباق پیدا می کند، مثل آنجائی که دو مایع وجود دارد و شما می دانید که یکی از این دو مایع، خمر است و دیگری خل است، و هردوی آنها هم وجود دارد لکن تمیّز و تشخّصی در کار نیست، این جا می توانیم بگوئیم که هم حلال بالفعل در همین واقعۀ مورد ابتلا وجود دارد و هم حرام بالفعل در همین واقعۀ مورد ابتلا وجود دارد، منتها مفاد روایت(حالا مفادش قابل اخذ باشد یا نباشد، این را باید در کتاب اشتغال و در مباحث اصاله الاحتیاط مطرح کنیم) این است که تا زمانی که حرام از حلال مشخص نشود، همین عدم تمیّز و عدم تشخّص، اقتضا می کند که حرام غیر معیّن برای شما حلال باشد، مگر اینکه حرام را تشخیص بدهید.

پس ضمن اینکه روایت شبهۀ موضوعیه را دلالت دارد، با روایت دیروز در این جهت بینشان فرق وجود دارد. در روایت دیروز هم ما شبهۀ موضوعیه را مطرح می کردیم با قرینۀ کلمۀ«بعینه» اما می گفتیم: شبهۀ موضوعیۀ در باب برائت، یعنی شبهۀ موضوعیه بدویه، یعنی آنجائی که علم اجمالی وجود نداشته باشد، اما این روایت علاوۀ بر شبهۀ موضوعیه، با این خصوصیت«فیه حلال و حرام» ظهور در این دارد که در نفس همین واقعۀ مبتلی بها هم حلال بالفعل وجود دارد و هم حرام بالفعل وجود دارد. پس بین این روایت با روایت دیروز هم از این نظر فرق هست، کما این که در روایت دیروز هم امام بزرگوار(قدس سره) احتمال می دادند که مربوط به شبهات مقرونۀ به علم اجمالی باشد، لکن آنجا را ما نپذیرفتیم اما ظاهر این روایت، همان شبهات مقرونۀ به علم اجمالی است در نتیجه به هیچ وجه قابلیت استدلال در باب برائت ندارد. هذا تمام الکلام در روایاتی که در باب برائت مورد استدلال واقع شده اند.