سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 11 صفحه 322

کرده اند، تطبیقشان روشن است اما بحث این است که بالاخره در مورد شبهات، این دو روایت چه حکمی را بار کرده اند؟ آیا به صورت یک حکمی الزامی گفته اند: شما باید شبهات را ترک کنید که حکم الزامی در مورد شبهات، در این دو روایت و امثال این دو روایت، وارد شده باشد؟

می بینیم اینطور نیست منتها اثری که بر آن بار کرده اند، این است که اگر انسان شبهات را ترک کند«و من ترک ما اشتبه علیه من الاثم» یک اثرش روی محرمات معلومه ظاهر می شود، اثرش این است که انسان در مقابل محرمات معلومه، خیلی سهل و آسان می تواند محرمات معلومه را ترک کند. آیا خود این، یک حکم لزومی است؟ یک حکمی است که به نحو وجوب مطرح است که انسان باید کاری انجام دهد که نتیجۀ آن کار، تسهیل در ترک محرمات معلومه باشد؟ آیا این به عنوان یک امر مستحب و راجح مطرح است و یا به صورت یک امر وجوبی مطرح است که یکی از واجبات شرعیه بر انسان این است که انسان کاری کند که وقتی به محرمات واقعیه می رسد به صورت سهل و آسان بتواند محرمات واقعیه را ترک کند؟

پیداست که این مسأله نمی تواند به صورت یک حکم لزومی مطرح باشد. این حکم استحبابی است نه حکم لزومی و ما می توانیم این را در قالب یک بیان دیگری مطرح کنیم و آن این است که بگوییم: اخباری که در شبهات تحریمیه قائل به وجوب احتیاط می شود، واقع این وجوب احتیاط چیست؟ در مقابل اخباری که می گوید: من احتیاط را واجب می کنم، می گوئیم: با توجه به ایجاب احتیاط، اگر کسی شرب توتون را مرتکب شد، آیا به مجرد ارتکاب، استحقاق عقوبت دارد یا اینکه علی فرض کون شرب التتن حراما واقعا، بنابر قول اخباریین، استحقاق عقوبت دارد کما اینکه در احتیاطاتی که در اطراف علم اجمالی و شبهات محصوره هم مطرح است، همین است، اگر کسی علم اجمالی پیدا کرد به اینکه یکی از این دو مایع، خمر است، شما می گوئید: عقلا احتیاط واجب است. معنای وجوب احتیاط چیست؟ اگر یکی از این دو مایع را شرب کرد و به حسب واقع، لم یکن خمرا، باز استحقاق عقوبت دارد؟ یا اینکه فقط از طریق تجری،