سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 11 صفحه 324

استدلال به مقبولۀ ابن حنظله برای وجوب احتیاط

اما روایت سوم که در رابطه با تثلیث امور است، همان مقبولۀ معروفه عمر بن حنظله است. مقبوله عمر بن حنظله در خبرین متعارضین وارد شده که اگر دو خبر مختلف و متعارض از ناحیه ائمه(علیهم السلام) روایت شد، کدامش را بگیریم؟ در درجه اول می فرماید: «خذ بما اشتهر بین اصحابک و دع الشاذ النادر فان المجمع علیه لا ریب فیه» که ما در بحث شهرت فتوائیه، مفصل در رابطۀ با«خذ بما اشتهر بین اصحابک» مقبوله عمر بن حنظله را معنا کردیم و از روایات مشکله است در این رابطه ای که ما در شهرت فتوائیه بحث کردیم.

بعد به مناسبت اینکه امام می فرماید: «المجمع علیه لا ریب فیه» خود امام اضافه می فرماید: «انما الامور ثلاثه امر بیّن رشده فیتبع و امر بین غیّه فیجتنب و امر مشکل یرد حکمه الی الله و رسوله» این را امام صادق(علیه السلام) که این مقبوله از ایشان روایات شده، فرموده اند. بعد امام صادق برای تأیید کلام خودشان به قول رسول الله(صلی الله علیه و آله) استشهاد می کنند و می فرماید: «قال رسول الله(صلی الله علیه و آله) انما الامور ثلاثه حلال بیّن و حرام بیّن» اینجا مسأله حلال و حرام در نزد امام صادق نسبت به کلام رسول خدا(صلی الله علیه و آله) مطرح است«حلال بیّن و حرام بین و شبهات بین ذلک» بعد رسول خدا(صلی الله علیه و آله) تفریع می کند و می فرماید: «فمن ترک الشبهات» از هلاکت نجات پیدا می کند«من حیث لا یعلم».

این هم باز یک طرز بیان برای تثلیث امور است که امام صادق از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نقل می کند. بعد امام صادق بر حسب سؤال عمر بن حنظله که سؤالاتی از وجود مرجحات برای خبرین متعارضین می کند، مسأله موافقت کتاب و مخالفت عامه و امثال ذلک را مطرح می کنند. آخرین سؤال ابن حنظله این است که می گوید: اگر این دو خبر متعارض در تمام این مرجحاتی که شما فرمودید، متماثل بودند یعنی هیچ کدامشان بر دیگری ترجیح نداشت، اینجا تکلیف چیست؟ اینجا امام بر حسب روایت می فرماید: