سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 11 صفحه 423

کیفیت تصور شبهۀ موضوعیۀ تحریمیه در عام مجموعی

اما اگر شبهه، شبهۀ تحریمیه باشد؛ در تحریمیه، موقعی که قسم دوم را مطرح کردیم، یک تصویری از قسم دوم بیان کردم، لکن به دو نحو می شود این قسم دوم را تصویر کرد.

آن تصویری که من عرض کردم به این کیفیت بود که در ناحیۀ حرمت، شبیه مسألۀ وجوب را مطرح کنیم و بگوییم: همان طوری که وجوب، متعلق به اکرام مجموع است، در ناحیۀ نهی هم طلب، متعلق به ترک المجموع است.

یعنی مولا می خواهد که این مجموع، ترک شود، این مجموع در خارج تحقق پیدا نکند. اگر ما این جوری تصویر کردیم، شبیه همین مسأله ای که در شبهۀ موضوعیۀ وجوبیه مطرح کردیم، پیاده می شود.

اما تصویر دومش این است که مسأله را در ناحیۀ طلب و ترک پیاده نکنیم، و بگوییم:

همان طوری که این مجموع در ناحیۀ وجوب، به عنوان مطلوب واحد و تکلیف واحد، مطلوب مولاست، در ناحیۀ تحریم هم این وجود مجموع، مبغوض مولاست، یعنی مولا می خواهد که این مجموع، تحقق پیدا نکند، مثلا همان طوری که می گفت: «اکرم مجموع العلماء»، در ناحیۀ مقابل هم بگوید: «لا تکرم مجموع الفساق».

آنچه که متعلق به نهی است و مبغوض مولاست، «اکرام مجموع الفساق» است، اما اگر از دویست فاسق، صد نفرشان اکرام شود، مبغوض مولا تحقق پیدا نکرده است. آنچه که مولا از آن منزجر است و نسبت به آن بغض مولا مطرح است، این است که مجموع فساق اکرام بشوند. این، مبغوض مولاست و اگر مبغوض مولا این شد، اگر در ما نحن فیه در یک فردی شک داریم که«هل هو فاسق او لیس بفاسق؟» چه مانعی دارد که انسان آن را اکرام کند؟ برای این که نه تنها مشکوکش مانعی ندارد، معلومش هم مانعی ندارد. اگر بدانید که«زید فاسق»، باز هم مانعی ندارد که اکرام شود، آن که مبغوض مولاست این است که مجموعۀ فساق اکرام شود و الا دو ثلث فساق هم اکرام شوند، از نظر مولا هیچ مشکلی وجود ندارد.