سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 11 صفحه 425

با تکالیف تحریمیه، متعلق وجوب، صرف الوجود طبیعت است و متعلق تحریم هم صرف الوجود طبیعت است. در ناحیۀ وجوبش مسأله این طور است که تکلیفی به صرف الوجود یک طبیعتی، متعلق شده که تصور شبهۀ موضوعیه اش به این کیفیت است که حال که صرف الوجود طبیعت مأموربه است آیا من می توانم یک فردی را که شک در فردیت او برای این طبیعت دارم، در مقام امتثال و در مقام موافقت، اکتفا کنم و یا اینکه نه؟

اینجا شک در مصداقیت و فردیت، ملازم با این است که شک کنیم که آیا صرف الوجود طبیعت، تحقق پیدا کرد و یا صرف الوجود طبیعت، تحقق پیدا نکرد؟ و بعد از آنکه اشتغال ذمه به تکلیف یقینی است، در مقام موافقت تکلیف وجوبی، باید احراز کنیم که آن متعلق تکلیف در خارج محقق شده و احراز این، متوقف بر این است که بدانیم«هذا الفرد صرف الوجود لهذه الطبیعه» است، و الا با شک در مصداقیت و فردیت، چطور می توانید اکتفای به این فرد مشکوک الفردیه کنید؟ لذا در این شبهۀ موضوعیه باید بگوییم که باید احتیاط کرد و معنای احتیاط، عدم اکتفای به این مورد شبهۀ موضوعیه است که فردیتش برای طبیعت مأموربها که صرف الوجودش مأموربه است، برای شما مشکوک است.

و در ناحیۀ تکلیف تحریمی همین صرف الوجود، اگر صرف الوجود، حرام شد، صرف الوجود مبغوض مولا شد، اینجا با اولین فرد مواجه شدیم و نمی دانیم آیا این برای طبیعت منهی عنها فردیت دارد یا ندارد؟ این مثل همان شبهۀ موضوعیه در قسم اول می شود. در قسم اول شبهۀ موضوعیه اش اگر شک می کردیم که«هذا المایع خمر او خل» در رابطۀ با عام استغراقی، همان بحث دیروز بود که ما عرض کردیم: اصاله البرائه در آن جریان پیدا می کند، ولو اینکه حکم به نحو عموم استغراقی به این طبیعت تعلق گرفته است، اما مصداقیت این فرد، برای شما مشکوک است و شما نمی دانید که«هذا المایع مصداق لطبیعه الخمر ام مصداق لطبیعه الخل؟»

پس در اینجائی که صرف الوجود یک طبیعتی، منهی عنه و مبغوض واقع می شود، برای همان اول بار اگر یک فرد مشکوک الفردیه در خارج به دست شما وجود پیدا کند،