سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 11 صفحه 557

یا حرام است، اگر گفتید: ما نماز جمعه این هفته را با هفته آینده ملاحظه می کنیم، علت این ملاحظه این است که در اینجا همان طور که عرض می کنیم، پای مخالفت قطعیه مطرح می شود، یعنی حیث دوران امر بین محذورین، اساس دوران بین محذورین روی دو مسأله است: یکی عدم امکان موافقت قطعیه، و یکی عدم امکان مخالفت قطعیه و روی همین جهت هم هست که می گویند: الامر دائر بین محذورین، یعنی نمی شود کاری کرد، نمی شود راه پیدا کرد برای مخالفت قطعی، و نمی شود برای موافقت قطعی راه پیدا کرد.

در اینجا که واقعه تعدد پیدا می کند، می خواهیم این طور بگوییم: شما که علم اجمالی دارید به این که نماز جمعه یا واجب است یا حرام است آیا نمی توانید بگویید: من علم اجمالی دارم به این که نماز جمعه در این هفته واجب است و یا در هفته آینده حرام است.

آن که در ذهن شما آمده این است که اگر ما باشیم و همین علم اجمالی، این چه بسا قابل مناقشه است، علم اجمالی نداریم به این که این هفته واجب است، و یا هفته آینده حرام است، ممکن است عکس باشد.

اما فرض ما این است که دو علم اجمالی است و این دو علم اجمالی ملازم با یکدیگر است، و نمی شود آنها را از هم جدا کرد، یعنی شما که علم اجمالی دارید به این که نماز جمعه، واجب یا حرام است، دوتا علم اجمالی دنبال آن هست و این هم وجدانی است. یا نماز جمعه این هفته واجب و هفته آینده حرام است، و یا نماز جمعه این هفته حرام و نماز جمعه هفته آینده واجب. در ذهن شما چنین خطور نکند که این یک علم اجمالی است؛ نه، این دوتا علم اجمالی است. برای خاطر این که علم اجمالی ما، در اینجا دو طرف بیشتر ندارد. البته علم اجمالی در شبهات سه طرفه، چهار طرفه، پنج طرفه وجود دارد، ولی در همان جا هم مسأله بین دو طرف است، یعنی شما که علم اجمالی دارید که در بین این صدتا کاسه و ظرفی که وجود دارد، یکی از اینها خمر است، اینجا با این که طرف شبهۀ شما صدتا ظرف است، لکن تردید در علم اجمالی از دوتا بالاتر نمی شود، یعنی شما سراغ هر ظرفی که می آیید، می گویید: احتمال می دهم این خمر باشد، این یک طرف.

احتمال می دهم خمر نباشد و یا به تعبیر دیگر احتمال می دهم این حرام باشد، احتمال