سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 101

بخواهد بگوید: عمرو را انقاذ کن، ترجیح من غیر مرجح است. به دلیل نمی شود مستقیما مراجعه کرد. لکن همین«انقذ الغریق» را به کمک عقل در اینجا به او مراجعه می کنیم.

عقل می بیند که ملاک در هردو وجود دارد. دلیل اینجا بیچاره است و نمی تواند دلالت بر حکم به وجوب انقاذ بکند، دلیل از نظر مقام دلالت بیچاره شده است لذا عقل به کمک دلیل می آید. می گوید: چون ملاک در اینجا وجود دارد، و تو هم نمی توانی«انقذ الغریق» را نسبت به هردو پیاده کنی، و نسبت به یکی دون دیگری ترجیح من غیر مرجح است، من با توجه به«انقذ الغریق»، در اینجا تخییر را پیاده می کنم، می گویم: تو مخیّری، می خواهی زید را انقاذ کن، می خواهی عمرو را انقاذ کن. این تخییر را که دلیل نگفته است؟ عقل هم اگر«انقذ الغریق» نبود یک چنین حرفی نمی زد. این دوتا به کمک هم یک چنین تخییری را در اینجا پیاده کردند، یعنی لو لا«انقذ الغریق» چنین مسأله ای نبود، لو لا عقل هم در این جا مسأله ای نبود به نام تخییر. اما عقل با توجه به«انقذ الغریق»، به لحاظ این که ماده که عبارت از انقاذ الغریق است، تمام الملاک در آن وجود دارد، و قید مربوط به اطلاق هیئت است، در اینجا حکم به تخییر می کند.

پس نتیجه این طور شد که گاهی از اوقات ما در رابطۀ با یک دلیل لفظی مستقیما نمی توانیم چیزی از آن استفاده بکنیم، اما به ضمیمۀ حکم عقل یک چنین معنایی قابل استفاده است. بعد ایشان در ما نحن فیه این حرف را پیاده کنند که نحوه پیاده شدنش را «ان شاء الله» عرض می کنیم.

پرسش:

1 - ترخیص در اطراف علم اجمالی از نظر مقام اثبات به چه صورت است؟

2 - اشکال در ترخیص همۀ اطراف با استناد به صحیحۀ عبد الله بن سنان را توضیح دهید.

3 - اشکال بر استدلال به روایت مسعده بن صدقه و پاسخ استاد را بیان کنید.

4 - مقصود از اینکه مستفاد از اطلاق و عموم، جریان حکم و تحقق ملاک حکم در همۀ افراد است؛ یعنی چه؟

5 - اثر تعلق قید به ماده یا هیئت را توضیح دهید.