سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 107

است که فرق بین مقامین را درست می کند.

اشکال مرحوم نائینی(ره) و استفادۀ ترخیص از ادلۀ حلیت

پس چه کنیم تا اینجا که به جایی نرسیدیم. «کل شیء هو لک حلال» نتوانست در بعضی از اطراف علم اجمالی به عنوان دلیل مرخّص پیاده شود. آیا راه دیگری هست یا نه؟ مرحوم نائینی(ره) ان قلت خیلی مفصّلی اینجا ذکر کرده اند، و یک قلت خیلی مفصل تر. ان قلت ایشان درصدد این معناست که یک راهی پیدا کند که«کل شیء هو لک حلال» به صورت ترخیص در بعض اطراف پیاده شود، بیان ایشان در این ان قلت، شبیه بیان گذشته است، منتها طرز ورود و خروج و نحوۀ تقریبش تقریبا فرق می کند، و الاّ خیلی شبیه همان راهی است که ذکر کردیم و جواب دادیم.

ایشان در ان قلت می گوید: این که ما گفتیم: در اطراف علم اجمالی این طور نیست که در همۀ اطرافش اصل جاری بشود، این موجب این معنا نیست که بخواهیم بگوییم: در بعضی از اطراف هم جریان ندارد؟ نه، در بعضی از اطراف می تواند جریان پیدا کند.

وقتی که ادلۀ اصول را مثل همین دلیل اصاله الحلیه را در مورد اطراف علم اجمالی ملاحظه می کنیم، و البته فرض هم این است که این ادله شامل علم اجمالی می شود، برای این که اگر کسی بگوید: این ادله از اول«کل شی هو لک حلال» اختصاص به شبهات بدویه دارد، ما دیگر بحثی با این مطلب نداریم، لکن بحث روی این فرض است، و روی قبول این مطلب است، که ما«کل شیء هو لک حلال» را همان طورکه در شبهات بدویه پیاده می کنیم، ظاهرش این است که اطراف علم اجمالی را هم می گیرد.

فرق میان حجّیت دو اماره از باب طریقیت و از راه سببیت

از نظر اثبات و دلالت قصوری در«کل شیء هو لک حلال» وجود ندارد. وقتی که مبنا این طور شد، ایشان می فرماید: دو اصاله الحلیه در مورد دو طرف علم اجمالی که ریشه اش«کل شیء هو لک حلال» است، نه این که هردو پشتوانه دارد، یعنی وقتی ما روی اناء واقع در طرف یمین انگشت می گذاریم، می خواهیم اصاله الحلیه را بیاوریم، می گوید: پشتوانه این اصاله الحلیه چیست؟ می گوییم: «کل شیء هو لک حلال». روی اناء واقع در طرف یسار هم همین طور. چون این دوتا اصاله الحلیه ها پشتوانه دارد، و هر کدام دلیلش«کل شیء هو لک حلال» است، منتها نمی تواند این دوتا مجموعا جریان