سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 124

«کل شیء لک حلال» را نسبت به کلا الطرفین پیاده کنید، اینجا تخصیص خورده است.

اما چه مقدار تخصیص خورده؟ همان طورکه در«انقذ الغریق» شما می گفتید: ملاک حکم در انقاذ کلا الغریقین وجود دارد، (چون در قسم ثانی دیگر ما روی مقام دلالت تکیه نمی کنیم، روی مقام مدلول تکیه می کنیم)، می گفتید: در این دو غریق یکی به نام زید و یکی به نام عمرو، نمی توانیم بگوییم: ملاک انقاذ و وجوب انقاذ در آنها وجود ندارد. در مشتبهین در اطراف علم اجمالی از نظر ملاک«اصاله الحلیه» آیا می توانید بگویید: ملاک تحقق ندارد؟! این اناء واقع در طرف یمین، مشتبه الحلیه نیست؟! اناء واقع در طرف یسار مشتبه الحلیه نیست؟! همان طور وجود الملاک فی انقاذ کلا الغریقین موجب این معنا بود که شما حکم به تخییر را از ناحیۀ عقل صادر کنید، اینجا هم وجود ملاک«اصاله الحلیه» در هردو مشتبۀ در اطراف علم اجمالی اقتضا می کند که«اصاله الحلیه» را، بنحو تخییر، نه به نحوی که هردو خارج شود برای خاطر این که ترخیص در معصیت لازم می آید. لذا ایشان می فرماید: هیچ فرقی بین ما نحن فیه، و بین متزاحمین که مسألۀ انقاذ غریق باشد، وجود ندارد.

جریان اصول عملیه به نحو تخییر در اطراف علم اجمالی

ما که می خواهیم این بحث را کنار بگذاریم، آیا ترخیص در بعض اطراف علم اجمالی جایز است یا نه؟ به عبارت دیگر؛ آیا اصول عملیه به نحو تخییر در اطراف علم اجمالی جریان پیدا می کند یا نه؟

عرض کردیم در میان آن چهار روایت، روایت واحده ای که در آن«کل شیء لک حلال» بود که در هریک از دو طرف علم اجمالی مستقلا می خواست«اصاله الحلیه» را پیاده کند، و به عبارت دیگر دو«اصاله الحلیه» در اطراف علم اجمالی داشته باشیم، روایت مسعده بن صدقه بود، که از نظر متن اضطراب و خدشه داشت و در نتیجه نشد ما به روایت مسعده بن صدقه تمسک کنیم.

و اما سه روایت دیگر که در بین این سه روایت صحیحۀ عبد الله بن سنان هم وجود داشت، تعبیرشان این بود: «کل شیء فیه حلال و حرام فهو لک حلال» و ما گفتیم: اگر این «کل شیء» را بخواهیم در اطراف علم اجمالی پیاده کنیم، باید مجموع الشیئین را شیء واحد قرار بدهیم. و اگر مجموع الشیئین، شیء واحد شد، نتیجۀ دیگری هم شما از آن استفاده می کنید، و آن این است که یک«اصاله الحلیه» در اطراف علم اجمالی است. روی