سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 125

تعبیر«کل شیء فیه حلال و حرام» که شما می خواهید مجموع شیئین را شیء واحد فرض کنید، و بگویید: در آن حلال و حرام وجود دارد، دربارۀ علم اجمالی چند«اصاله الحلیه» جاری می شود؟ یک«اصاله الحلیه». موضوعش مجموع الاشیاء است، و«اصاله الحلیه» که بخواهد روی مجموع الشیئین وارد شود، ترخیص در معصیت بود، این که از نظر عقلا و عرف ممتنع بود.

در اینجا این سؤال پیش می آید، که آیا«کل شیء فیه حلال و حرام» در رابطۀ با اطراف علم اجمالی چه نقشی دارد؟ جواب این است: اصلا اطراف علم اجمالی«شیء فیه حلال و حرام» نیست، اصلا مصداق«اصاله الحلیه» نیست. آنچه که مصداق«اصاله الحلیه» است، ترخیص در معصیت در دنبالش است. آنچه که شما می خواهید«اصاله الحلیه» را در آن جاری کنید، مصداق«اصاله الحلیه» نیست، موضوع«اصاله الحلیه»، «شیء فیه حلال و حرام» است، و«شیء فیه حلال و حرام»، مجموع الاطراف است، مجموع المشتبهین است. در مجموع المشتبهین هم یک«اصاله الحلیه» می خواهد جاری شود، این«اصاله الحلیه» هم مستلزم ترخیص در معصیت است. آن وقت در اطراف علم اجمالی این اناء واقع در طرف یمین«هل هو شیء فیه حلال و حرام»؟ چون معنای«فیه حلال و حرام» این نیست که«فیه احتمال الحلال و احتمال الحرام»، بلکه«فیه حلال» یعنی«فیه حلال قطعا»، و«فیه حرام» یعنی«فیه حرام قطعا». پس از ادلۀ«اصاله الحلیه» آن که می تواند به درد بخورد، روایت مسعده بن صدقه بود، که فاقد حجّیت بود. و این سه تا روایت که صحیحۀ عبد الله بن سنان در میان آنها است، موضوع را«کل شیء فیه حلال و حرام» قرار داده و اطراف علم اجمالی«لیس شیئا فیه حلال و حرام»، اصلا موضوع برای «اصاله الحلیه» نیست، مصداق برای«اصاله الحلیه» نیست. این در رابطۀ با«اصاله الحلیه».

اگر شما بگویید: اصول عملیه که منحصر به اینها نیست، مهمترین اصول عملیه، استصحاب است. استصحاب چطور؟ در بحث استصحاب، ولو این که آن روز هم اشاره ای به این مطلب شد و مسأله ای هم در این رابطه مطرح شد، صحبت کردیم که این یقین و شک که در دلیل«لا تنقض الیقین بالشک» قرار گرفته، آیا مقصود یقین و شک وجدانی است؟ یا مقصود از یقین، حجّت معتبره است؟ ولو این که یقین نباشد و بینه باشد ولو این که سایر امارات برایش قائم شده باشد؟

در بحث استصحاب که رسیدیم با قرائن و شواهدی، این معنا را به اثبات می رسانیم،