سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 128

تحقق پیدا می کند. آنجا مثالش روشن است. اما در اطراف علم اجمالی چطور مسألۀ تدریجیّت پیاده می شود؟

فرق میان واجب معلق و واجب منجّز

از عبارت مرحوم آخوند(ره) این معنا استفاده می شود، که ایشان به این صورت تصویر کردند، که اگر امر دائر باشد بین واجب معلق و واجب منجّز، آن هم ظاهر این است که نه در یک شیء، به این صورت که ما علم اجمالی داریم به این که یا این عمل و این شیء به طور واجب منجّز واجب است؟ و یا شیء دیگر و عمل دیگر به طور واجب معلق واجب است؟ شما در فرق بین واجب منجّز و معلّق در جلد اوّل آن جایی که اقسام واجب را برایتان بحث می کردند، در بحث مقدمۀ واجب، فرق بین واجب معلق و منجّز را به این صورت بیان کردند، که در واجب معلق و منجّز، در هردو ما وجوب فعلی داریم، تکلیف فعلی داریم، لکن در واجب منجّز، مکلّف به ما امر فعلی است، اما در واجب معلق، مکلّف به امر استقبالی است، مثالی که برای واجب معلّق در آنجا زده شده بود، حج بود برای بعد الاستطاعه. کسی که در ماه مثلا رجب مستطیع شد، یا الان که مثلا مقدمات حج فراهم است، مستطیع است. این الان حج برایش وجوب دارد. و لذا برایش واجب است که مقدماتش را تهیه کند. اما مکلّف به که عبارت از حج است، در زمان خاصی تحقق پیدا می کند، در استقبال تحقق پیدا می کند، در موسم باید تحقق پیدا کند.

الان معقول نیست که حج واقع شود شرعا. پس برای مستطیع حج وجوب فعلی دارد، لکن واجب که عبارت از حج باشد«یکون امرا استقبالیا»، متوقف بر زمان خاصی است، که زمان خاص در آینده تحقق پیدا می کند، ذی حجّه در آینده تحقق پیدا می کند.

اشتراک واجب منجّز و معلق در اصل وجوب و فعلیّت وجوب

پس واجب منجّز و معلق هردو در اصل وجوب و فعلیّت وجوب مشترک هستند، لکن واجب در واجب منجّز، یعنی مکلّف به فعلیت دارد. اما در واجب معلق«امر استقبالی».

حال اگر این معنا را در اطراف علم اجمالی پیاده کردیم، یک علم اجمالی این طوری پیدا کردیم، مثل این که کسی یقین کرد، یا فلان شیء همین حالا برایش واجب است، یا فلان شیء بعد از یک ماه برایش واجب می شود، لکن همین الان وجوب دارد. اگر چنین