سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 148

حکم اضطرار بواحد غیر معین، بعد تعلق التکلیف

این راجع به اضطرار بواحد معین. اما اگر اضطرار به واحد غیر معین شد. این اضطرار دارد که احد الانائین را ارتکاب بکند، احد غیر معین، اختیار هم با خودش است. اناء یمین بر یسار ترجیح ندارد، و اناء یسار بر یمین ترجیح ندارد. یک عطشی برایش پیدا شده او را مشرف بر هلاکت کرده، باید یکی از این دو اناء را شرب بکند من دون رجحان. در اضطرار بواحد غیر معین، تکلیف چیست؟ یکی را انتخاب کرده و شرب کرد، آیا از دیگری باید اجتناب بکند یا نه؟ بله، چرا؟ برای خاطر یک نکته، که این نکته فارق بین اضطرار بواحد معین و اضطرار بواحد غیر معین است. و آن نکته این است که اضطرار بواحد غیر معین با آن تکلیف معلوم بالاجمال که از ناحیه مولا آمده، هیچ گونه معارضه ای ندارد، هیچ گونه مزاحمتی ندارد. بعبارت روشن تر، این که ما گفتیم: در باب اضطرار دو مبنا وجود دارد: یک مبنا این که عدم الاضطرار قید برای تکلیف باشد، یک مبنا این که اضطرار یک عذر عقلی باشد. این دو مبنا در کجا است؟ در آنجایی که اضطرار بمتعلق تکلیف تعلق بگیرد، اضطرار به خمر تعلق بگیرد، اضطرار به مبغوض مولا متعلق بشود. و به عبارت دیگر بین تکلیف، و بین اضطرار مزاحمت باشد، مزاحمت هم معنایش این است، که مکلف در بادی نظر این جور می گوید: با تکلیف خدا چه کنم؟ با اضطرار چکنم این معنای مزاحمت است ولو این که حالا اضطرار تقدم دارد. اما در موردی که هردو در یک جا ورود می کند، و در یک معروض تحقق پیدا می کنند. اما اگر شما مکلف به اجتناب از خمرید، لکن اضطراری به شرب الماء پیدا کردید، اینها چه ارتباطی باهم دارد؟

در اضطرار به واحد غیر معین مسأله چنین است. شما مضطر به شرب خمر نشدید، شما مضطر به شرب احد الانائین شدید. بطوری که اگر شما علم تفصیلی به خمر پیدا می کردید، لازم بود برای رفع اضطرار از اناء غیر خمر استفاده کنید، مسألۀ اضطرار به واحد غیر معین به این صورت است. اما در اضطرار بواحد معین این طور نبود. شما علی ای حال مضطر به اناء یمین بودید، «سواء کان هو الخمر او الماء» آنجا مزاحمت ایجاد می شد برای خاطر این که«یمکن ان یکون اناء یمین خمرا» و درعین حال من مضطر به شرب او هستم. باز روشن تر، اگر آنجا علم تفصیلی هم پیدا می کردید به این که اناء یمین خمر است، باز هم مجبور بودید اناء یمین را شرب کنید، فرض این بود. در اضطرار