سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 164

نجس است و برای گروه دیگر نجس نیست. دیروز عرض کردیم در نجاست ظاهریّه می شود بین افراد و اشخاص تفکیک قائل شد. اما در نجاست واقعیّه اگر میته نجس است، برای همه نجس است، و اگر خمر محکوم به نجاست است، برای همه محکوم به نجاست است. روی این بیانی که عرض کردیم، این مسأله هم روشن می شود، که ملاک در جعل احکام وضعیّه، ملاحظۀ ابتلاء نوع مکلفین است. اما اشخاص و افراد این طور نیست که ابتلاء و عدم ابتلائشان مستقلا دخالت در حکم خودشان داشته باشد، چون حکم به نحو عموم است، و نه به نحو این که هر شخصی«له خطاب مستقل».

اشکال عموم حکم با وجود افراد عاصی و کافر

انما الاشکال در عاصی و کافر است. در آنجا مسأله به چه صورت مطرح است؟ در عاصی و کافر اگر مولا می داند که بعضی از این مکلفین معصیت می کنند، بعضی از مکلفین حالت کفر را اختیار می کنند، که لازمۀ حالت کفر هم، تحقق عصیان و مخالفت احکام فرعیّه است علی القاعده. به عبارت روشن تر، آیا در یک حکم عمومی که از ناحیۀ حاکم صادر می شود، آن هم مثل مسألۀ قدرت و ابتلاء است؟ یعنی حاکم نباید عالم باشد به این که اکثرا مخالفت می کنند؟ اگر عالم شد به این که اکثرا مخالفت می کنند، باز حق ندارد یک دستور عامی صادر کند. اگر یقین دارد که صدی، هفتاد مردم این دستور را مخالفت خواهند کرد، آیا حق ندارد در اینجا دستور عمومی صادر کند؟ حق ندارد در اینجا دستوری صددرصد که شامل همه بشود، صادر کند؟ آیا عیب از مسأله قدرت و از مسأله ابتلاء است؟ یا این که اینجا قاعده با آنجا فرق می کند، یعنی به این صورت لازم نیست به این تعبیر، لازم نیست در توجیه یک خطاب به نحو عموم این معنا که علم داشته باشد به این که اکثرا موافقت می کنند، ولی در قدرت لازم است، باید عالم باشد به این که اکثرشان قادر هستند، باید بداند که این منهی عنه مورد ابتلاء اکثریّت مردم است.

اما آیا در باب عصیان و کفر، لازم است که بداند اکثرا موافقت می کنند؟ ظاهر این است که این در خطابات به نحو عام شرط نیست. اگر یک مولایی برای ده تا عبدش یک دستوری را صادر کرد به نحو عموم، آیا شرطش این است که یقین داشته باشد که لااقل شش تایشان موافقت می کنند، به طوری که اگر این یقین را نداشته باشد، این تکلیف به نحو عموم این صحت ندارد؟

ما می بینیم از نظر عقل و عقلاء مسأله این طور نیست، موافقت می کنند. شما بگویید: