سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 165

نه، لازم نیست که مولا علم به موافقت اکثریّت قابل اعتنا داشته باشد، این را قبول می کنیم. اما آن طرفش، اگر علم به مخالفت اکثریّت مکلفین پیدا کرد، در اینجا دستور به نحو عموم درست است یا نه؟ درست است که لازم نیست علم به موافقت داشته باشد، اما اگر علم به مخالفت پیدا کرد، یعنی مولا می داند این دستوری است که برای این ده تا صادر می کند، به دستور واحد شش تایشان مخالفت می کنند، آیا با علم به مخالفت اکثریّت مکلفین صحیح نیست که مولا این دستور را صادر کند؟ یا لقائل ان یقول چرا، اینجا مانعی ندارد. مولا دستورش را به نحو العموم صادر بکند، ولو این که می داند اکثرا مخالفت می کنند.

عدم ممانعت از صحت دستور مولا با علم او به مخالفت اکثر

این علم به مخالفت اکثر، مانع از صحت دستور مولا نخواهد بود. اگر کسی پنج شش تا بچه دارد، حالا می خواهد یک دستوری صادر کند برای همۀ شان، می داند که بیش از نصفشان مخالفت می کنند، بگوید: فایده ای ندارد ما این دستور را بی خود صادر می کنیم، برای این که بیش از نصف با این دستور مخالفت می کنند. اینجا ظاهرا مسأله این طور نیست. دستور را می تواند صادر کند، ولو این که یقین داشته باشد به این که بیش از نصف یک اکثریّت معتنابه در مقابل این تکلیف مخالفت می کنند. پس مسألۀ عصیان را با مسألۀ قدرت و ابتلاء از نظر ارتباطش با دستور عام ما نباید یکسان قرار بدهیم، اینها یک مسائلی است که عقلائی است. وقتی که انسان به عقلا مراجعه می کند، می بیند که بین اینها فرق می گذارند. اگر مولا هشت تا عبدش غیر قادر باشد، مولا به خود اجازه نمی دهد که دستور عام صادر کند، اما اگر هشت تایشان اختیارا، عامدا دستور مولا را مخالفت می کنند، و مولا هم عالم به این مخالفت است، این علم به مخالفت، سبب نمی شود که دستور مولا کنار برود، و مولا به خودش اجازۀ صدور دستور ندهد. لذا روی این مبنا تمام آن توالی فاسده، کنار می رود، و به این معنا حل می شود.

جمع ما بین دو مطلب به این معنا تحقق پیدا می کند، که ما از یک طرف معتقدیم که همۀ کفار عالم، همۀ غیر مسلمانها، همان طورکه مکلّف به اصول هستند، مکلّف به فروع هم هستند. «اقیموا الصلوه» یعنی عامه البشر، «کتب علیکم الصیام» برای عموم بشر است.

اگر در بعضی جاها هم خطاب«یا ایها الذین آمنوا» است این برای خاطر این نیست که این احکام فرعیّه اختصاص به مؤمنین دارد. لذا شما خودتان می گویید: کفار هم معاقب