سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 174

می گوید: باید احتیاط کنی، باید رعایت تکلیف مولا را بکنی. اگر شما در مقابل عقل بگویی: من علم به خطاب فعلی و تکلیف فعلی ندارم، عقل می گوید: نداشته باش، تو که علم به غرض مولا داری، تو که می دانی که مولا از خمر خیلی بدش می آید و ناراحت می شود.

ایشان می گوید: اینجا چاره ای جز مسألۀ احتیاط نیست، و بعد اینجا را به مسألۀ شک در قدرت تشبیه می کند، می فرماید: چطور در مسألۀ شک در قدرت باید احتیاط کرد، آنجا هم شما می توانستید این حرف را بزنید که من چون شک در قدرت دارم، شک در توجه خطاب فعلی و تکلیف فعلی دارم. اما مع ذلک در مقابل علم به غرض مولا، عقل به شما اجازه نمی داد که با شک در قدرت مخالفت تکلیف مولا را بکنید. می گفت: حتما باید احتیاط کرد، باید رعایت کرد، همان طورکه در مسألۀ شک در قدرت عقلیّه عقل حکم به لزوم احتیاط می کند، در مورد شک در قدرت عادیّه که مسألۀ ابتلاء و عدم ابتلاء است، اینجا هم عقل حکم می کند به لزوم احتیاط.

ردّ تشبیه مورد مبغوض مولا با مسألۀ شک در قدرت توسط استاد

قیل، که مشبه به آن شبهۀ موضوعی است، اما مشبهش شبهۀ حکمیّه، شبهۀ مفهومیّه.

در مسألۀ شک در قدرت، شک در شبهۀ موضوعیّه است، یعنی شما نمی دانید که آیا قدرت عقلی را واجد هستید یا نه؟ نه این که در مفهوم قدرت شما شک داشته باشید. اما اینجا در مفهوم ابتلاء و عدم ابتلاء شما تردید و شک دارید، لکن درعین حال ایشان این تشبیه را کردند ولو این که مشبهش به نحو شبهۀ مفهومیّه، و مشبه به او به نحو شبهۀ موضوعیّه است.

این بیان را ایشان در کتاب درر دارند، لکن این بیان تقریبا جوابش تا حدی روشن است، و آن این است که شما که می گویید: من علم به غرض مولا دارم، این علم را شما از کجا آوردید؟ علم به غرض مولا در این مورد هست، این علم از کجا آمده است؟ آیا خواب دیدید علم به غرض مولا پیدا کردید؟ یا این که ما علم به غرض مولا را باید از راه تکلیف مولا به دست بیاوریم. هرکجا مولا تکلیفی داشت، به لحاظ این که احکام الهیّه اوامر و نواهی تابع مصالح و مفاسد است، ما از راه تکلیف، علم به غرض مولا و هدف مولا پیدا می کنیم. اما اگر در یک موردی ما یقین داشته باشیم به این که تکلیف تحقق ندارد، خطاب فعلی تحقق ندارد، یا در ما نحن فیه شک داریم در این که خطاب فعلی