سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 177

درس دویست و چهل و پنجم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و اله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

عرض کردیم که مشهور در موارد خروج از ابتلاء قائل هستند به این که علم اجمالی تأثیری ندارد و شرط فعلیّت تکلیف و عدم استهجان تکلیف این است که مکلّف به مورد ابتلاء باشد.

لکن روی مبنای مشهور یک مسأله ای باقی ماند و آن صورت شک در ابتلاء بود. اگر در یک موردی ما شک داشته باشیم به این که آیا داخل در محل ابتلاء هست و یا خارج از محل ابتلاء؟ و این شک هم در کلمات اصولیین به صورت شبهۀ مفهومیّه بیان شده، یعنی اگر شک ما در این که فلان جا، فلان چیز محل ابتلاء هست یا نه؟ برای این است که ما دایرۀ مورد ابتلاء را نمی دانیم چه مقدار وسعت دارد؟ به عبارت دیگر دائرۀ آن مردد بین اقل و اکثر است. مثلا می دانیم که اگر یک خمری در هزار فرسخی ما قرار گرفته باشد، (مثلا در آمریکا قرار گرفته باشد) این خارج از محل ابتلاء ما هست. اما اگر یک خمری در پانصد فرسخی ما در اروپا مثلا واقع بود، آیا آن هم خارج از محل ابتلاء هست یا خارج از محل ابتلاء نیست؟ شبهۀ ما شبهۀ مصداقیّه نیست، شبهۀ ما شبهۀ مفهومیّه و مردد