سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 181

می کنید؟ اینجا برای عموم، ظهوری منعقد نشده است. آن ظهوری که برای عموم منعقد شده است، ظهور در اکرام عالم غیر فاسق است، از اول یک چنین ظهوری برای عام منعقد شده است، و اینجا عموم به آن معنا نداریم که شما بخواهید تمسک به عموم بکنید؟ همان طورکه اگر مولا گفت: «لا تکرم الفساق» به خود لا تکرم الفساق شما نمی توانید تمسک کنید، در«اکرم العلماء الاّ الفساق منهم» مسأله این طور است.

علی أی حال در بحث عام و خاص ثابت شده است که در مخصّص منفصل که در اجمال مفهومی، تردّد بین اقل و اکثر است، به عام می شود مراجعه کرد. اما اگر مخصّص متصل باشد، در هیچ یک از فروض شما حق رجوع به عام و تمسک به عام ندارید. بعد از آن که این درست شد، «ان قلت» اشکال خودش را تکمیل می کند، کأنّ کسی به ان قلت می گوید: ما در باب مسألۀ ابتلاء مقیّد لفظی نداریم، مقیّد ما مقیّد عقلی است. عقل حکم می کند به این که مواردی که خارج از محل ابتلاء باشد از اطلاق«لا تشرب الخمر» بیرون است. پس مخصّص ما مخصّص عقلی است. آن وقت کأنّ سؤال می کند که آیا مقیّد و مخصّص عقلی حکم مخصّصات متصله را دارد یا حکم مخصّصات منفصله را دارد؟ این یک مسألۀ کلی است، که در آنجایی که تقیید و تخصیص از عقل سرچشمه می گیرد، آیا احکام مخصّص متصل بر آن جریان پیدا می کند؟ یا احکام مخصّص منفصل جریان پیدا می کند؟

تقسیم احکام و مقیّدات عقلیه

اینجا ان قلت می گوید: احکام عقلیّه و مخصّصات و مقیّدات عقلیّه بر دو نوع است:

یک وقت عقل به نحو ضرورت و بداهت و وضوح، حکم می کند که ما از او تعبیر به عقل درونی می کنیم، یا تعبیر به عقل بدیهی می کنیم. اما یک وقت این است که نه، مخصّص عقلی است، اما عقل ضروری نیست، بلکه عقل نظری است. معنای عقل نظری این است:

همین طورکه عقل او را درک نمی کند، باید یک مبادی، یک مقدمات، یک خصوصیّاتی را در نظر بگیرد، یک صغری و یک کبری با فکر و تأمل ترتیب بدهد، آن وقت در دنبال این مبادی، و در دنبال این صغری و کبری یک حکم به نتیجه بکند، که ما تعبیر به عقل نظری می کنیم.

ان قلت می گوید: اگر مخصّصات عقلی ضروری باشد، این از قبیل مخصّص لفظی متّصل است، چرا؟ برای این که عقلی ضروری نیاز به فکر ندارد، نیاز به تحقّق مبادی و