سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 193

درس دویست و چهل و هفتم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و اله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

ابتلاء به معنای وجود محرک در نفس مکلف

مرحوم آخوند(ره) در کتاب کفایه، بعد از آن که ملاک در باب ابتلاء را به این نحو بیان می کنند، می فرمایند: ملاک در باب ابتلاء که مجوز تکلیف مولا و موجب فعلیت تکلیف مولا هست، این است که ببینیم در نفس این مکلّف نسبت به این تکلیف و برای این عبد، محرک به اتیان این عمل وجود پیدا می کند یا پیدا نمی کند؟ اگر داعی به اتیان یک فعل در نفس عبد منقدح شد این معنای تحقق ابتلاء است، این معنای مبتلا به بودن آن عمل است. برای این که چیزی که محل ابتلاء نباشد، و خارج از دایره ابتلاء باشد، معنا ندارد که در نفس انسان یک داعی و محرک به انجام آن پیدا بشود و به اتیان آن تحقق پیدا بکند.

پس ملاک در ابتلاء، به تعبیر ایشان«صحت انقداح الداعی فی نفس العبد الی العمل» است، این ملاک در ابتلاء و عدم تحقق ابتلاء است. بعد می فرماید: ولو شک فی ذلک، اگر این معنا مورد شک بشود، در یک موردی مشکوک باشد، که آیا داعی برای عبد به