سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 197

کلام محقق نائینی(ره) در تمسک به مطلقات

محقق نائینی(ره) می فرماید: اگر ما این باب را در مسألۀ تمسک به مطلقات به این صورت بخواهیم باز کنیم، نتیجه اش این می شود که فاتحۀ تمسک به مطلقات به طورکلی خوانده می شود. هیچ کجا شما نمی توانید تمسک به اطلاق کنید، چرا؟ برای خاطر این که شما در اعتق رقبه، شک می کنید در این که قید ایمان، آیا به صورت تقیید در مقابل این اطلاق هست یا نه؟ مرحوم آخوند(ره) می گوید: ما می دانیم که اطلاق با قطع نظر از این تقیید، امکان و صحت دارد. از کجا صحتش را شما به دست آوردید؟ اگر شما بخواهید صحت اطلاق را به دست بیاورید، معنایش این است که شما باید احراز کرده باشید که آن مصلحتی که در عتق رقبه وجود دارد، آن مصلحت ملزمه در عتق مطلق رقبه وجود دارد، «سواء کان مؤمنه أم غیر مؤمنه»، اگر این معنا را احراز نکرده باشید، از کجا شما می فهمید که اطلاق امکان دارد؟ امکان اطلاق فرع این است که آن مصلحت در مطلق وجود داشته باشد؛ فرع این است که آن مصلحت در تمامی افراد وجود داشته باشد.

شما کجا می توانید احراز کنید وقتی که مولا گفت: اعتق رقبه، و شک دارید در این که قید ایمان دخالت دارد یا ندارد؟ از کجا می توانید احراز کنید که این عتق رقبه مصلحت ملزمه اش در تمامی افراد است، بدون این که قید ایمان کمترین مدخلیتی داشته باشد؟ از کجا می توانید این معنا را احراز کنید؟ این سبب می شود که هیچ کجا شما نتوانید تمسک به اطلاق کنید. یا مثلا در مسألۀ«اجتنب عن الخمر» شما اگر در یک موردی خواستید به اطلاقش تمسک کنید، باید احراز کنید که آن مفسدۀ ملزمۀ محرمۀ خمر، در تمامی افراد خمر وجود دارد، و هیچ فرقی بین خمر دون خمر نیست، هیچ قیدی در این معنا دخالت ندارد. در کجا برای احراز این معنا راه دارید؟ و چون راهی برای احراز این معنا ندارید، در نتیجه باب تمسک به مطلقات در تمامی موارد به روی شما مسدود می شود، و در هیچ کجا راهی برای تمسک به اطلاق برای شما وجود ندارد. پس این چه بیانی است که شما دارید؟

بعد ایشان می فرماید: واقع این مطلب این است، که راه به دست آوردن این ملاکات، خود خطابات است. ما باید اول تمسک به اطلاق کنیم، از راه اطلاق بفهمیم که در تمامی افراد مصلحت، یا مفسده وجود ندارد. و الاّ اگر مسأله اطلاق را کنار بگذاریم، هیچ کاشفی و راهنمایی برای این که این معنا را برای ما روشن کند، اصلا در کار نیست. شما