سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 212

بماند، و در نتیجه حکم به وجوب اجتناب بکنیم؟

عدم شمول صحیحۀ عبد الله بن سنان به شبهات بدویه

لذا ایشان می فرماید: «ادخال الشبهه الغیر المحصوره فی احدهما و اخراجه من الاخر، ترجیح بلا مرجح» روی این بیانی که ما عرض کردیم، دیگر جا برای این مطلب شیخ «علیه الرحمه» باقی نمی ماند. برای این که ما اخبار حلّیّت را، یعنی آنهایی که در ما نحن فیه و علم اجمالی امکان جریان داشت، بررسی کردیم، و دیدیم که در بین اخبار حلّیّت تنها یک روایت است که صلاحیت استناد و استدلال دارد، و آن همان روایت عبد الله بن سنان است، تعبیری که در این روایت وارد شده، همان تعبیری بود که دیروز بحث کردیم «کل شیء فیه حلال و حرام»، ندارد«کل شیء لک حلال» بلکه دارد«کل شیء فیه حلال و حرام فهو لک حلال حتی تعرف الحرام» و ما این طور که در رابطۀ با روایت دیروز استظهار کردیم، اصلا این روایت شبهات بدویه را نمی گیرد، نه این که نص در شبهات بدویه است. اصلا تعبیرش شامل شبهات بدویه نمی شود. این تعبیر اختصاص دارد به مواردی که علم اجمالی در کار باشد، مال مواردی است که فیه حلال بالفعل، و حرام بالفعل، وجود داشته باشد. و اگر در یک شیء بخواهد حلال بالفعل و حرام بالفعل وجود داشته باشد، لابد باید این شیء را یک شیء مرکب، و یک مجموعه ای فرض کنیم، که در این شیء مرکب و مجموعه هم حلال بالفعل وجود دارد، و هم حرام بالفعل وجود دارد.

مجموع انائین را، مجموع مایعین را عبارت از شیء فرض بکنید، که در آن هم ماء وجود دارد مسلم، و هم خمر وجود دارد محققا.

اگر ما روایت عبد الله بن سنان را به همین معنایی که عرف معنا می کند، قبول کردیم، دیگر این روایت کجا و شبهات بدویه کجا؟ در شبهات بدویه فیه حلال و حرام وجود ندارد، این اختصاص پیدا می کند به شبهات به اصطلاح مقرونۀ به علم اجمالی. در مقابل شبهات بدویه که خالی از علم اجمالی است. دیروز بحث کردیم، گفتیم: حالا که روایت عبد الله بن سنان شبهات مقرونۀ به علم اجمالی را گرفت، ما دلیل داریم که شبهات محصوره به صورت تخصیص خارج از این ادله است، نه بصورتی که عنوان دلیل شامل نشود؟! نه؛ فیه حلال و حرام هست، لکن از این دلیل خارج است و شاهد هم عقلا بودند، که اسم اذن در ارتکاب در شبهۀ محصوره را اذن در معصیت می گذاشتند، آنرا مستلزم اذن در مخالفت می دانستند، و می گفتند: مولا نمی تواند اذن در معصیت بدهد،