سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 218

مراد از سوق در روایت ابی الجارود

حفظ این ارتباط و تناسب در این است، که ما بگوییم: سوق در روایت موضوعیتی ندارد، فقط معنایش این است که امام یک جریانی را نقل می کند، و می خواهد بگوید:

خود من بالمباشره می روم گوشت و پنیر و روغن می خرم، درحالی که من گمان نمی کنم که بر همۀ اینها نام خداوند برده شده باشد؟ این بربرها و سودان، یعنی اینهایی که مسلّم تسمیه نمی گیرند. ولی شبهه، شبهۀ غیر محصوره است، ولو من عالم هستم به این که این بربرها و سودان تسمیه نمی گویند، و حرامی در بین گوسفندها وجود دارد، لکن درعین حال من بالمباشره خودم متصدی انجام این کار هستم. خودم گوشت این چنینی یعنی گوشت مشکوک را می خرم. خودم روغن مشکوک را می خرم. خودم پنیر مشکوک را می خرم. پس اگر بخواهیم ذیل روایت معنای متناسب با صدر داشته باشد، این طور نیست که مسألۀ سوق المسلمین در ذیل روایت مطرح باشد، سوق المسلمین چه ارتباطی با مطلب بعد پیدا می کند؟ و علاوه خود لحن روایت، لاعترض السوق معنایش این نیست که در سوق یک خصوصیتی وجود دارد. امام می خواهد از این جمله مباشرت خودش را در مسأله خریدن آن گوشت و روغن و پنیر بیان کند.

لذا به نظر ما همان طور که صدر روایت دلالت می کند بر این که در شبهات غیر محصوره اجتناب لازم نیست، ذیلش هم همین معنا را تأیید می کند، و مؤید همین معنی است و این روایت با قطع نظر از آن دو اشکالی که به آن روایت بود، یکی از روایات است، عرض کردیم روایات متعدد دیگری هم در این باب وجود دارد که از آنها استفاده می شود که در شبهات غیر محصوره اجتناب واجب نیست. لکن بعضی از ادلۀ دیگر هم بر عدم وجوب اجتناب ذکر شده، که باید آن ادله را هم ملاحظه بکنیم، و بعد هم«ان شاء الله» ضابطۀ شبهۀ غیر محصوره و این که مقصود از این عنوان چیست را بیان کنیم که بعد «ان شاء الله» عرض می کنیم.

پرسش:

1 - آیا صحیحۀ عبد الله بن سنان شامل شبهات بدویه می شود؟

2 - حکم عقلا به ارتکاب در شبهات محصوره و عدم ارتکاب در شبهات غیر محصوره را چیست؟