سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 225

یک طرف سلب کلی، اینجا هم همین طور است. بین علم به ایجاب جزئی، و اطمینان به سلب کلی به این نحو که ما عرض کردیم قابل جمع است. لذا این شبهه ای که ایشان خواستند با آن کلام خودشان را از اعتبار ساقط کنند، در اینجا مطرح نیست.

(سؤال... و پاسخ استاد:) یک میلیون اطمینان هست، اما هر اطمینانی به فردی متعلق شده است. بعد از آن که این یک میلیون اطمینان را دارید، اگر از شما سؤال کنند که با وجود یک میلیون اطمینان، آیا اطمینان دارید به این که در این مجموعه خمر نیست؟ جواب می دهید نه. با این که یک میلیون اطمینان دارید، اما همین یک اطمینان را شما ندارید، برای این که متعلق فرق می کند، این در طرف نقیض علم به ایجاب جزئی قرار می گیرد، برای شما این اطمینان نیست اما آن یک میلیون اطمینان چون به یک شیء دیگری متعلق شده است، برای شما وجود دارد، و وجدانا هیچ گونه مناقضه ای هم با علم ندارد. کما این که در شبهۀ محصوره این یک مسألۀ وجدانی است، که هم انسان علم دارد و هم شک دارد. منتها علم در رابطۀ با مجموع دارد، شک را در رابطۀ با کل فرد و کل طرف دارد. و از نظر وجدان نمی توان وجود علم و وجود شک را در شبهۀ محصوره انکار کرد. آنجا را اگر شما مقیاس قرار بدهید و کاملا در آن دقت بفرمایید اینجا هم همین طور است.

عدم حجّیّت اماره با وجود علم به خلاف

لکن به جای این شبهه ای که ایشان ذکر کرده اند و جواب دادیم، یک شبهۀ دیگری در کار است که تقریبا جوابش مشکل است، و آن شبهۀ این است. می گوییم: این دلیل را ما پذیرفتیم، معنای این دلیل این بود که در هریک از اطراف، یک ظنّ اطمینانی و یک امارۀ عقلائیّه وجود داشته است که«هذا لیس بخمر». دلیل را قبول کردیم، لکن یک مشکله ای اینجا هست و آن این است که اماره به طورکلی، چه عقلائیّه باشد، و چه شرعیّه باشد، در موردی حجیّت دارد که شما برخلاف این اماره علم نداشته باشید هر علمی چه علم تفصیلی باشد، یا علم اجمالی باشد. اگر شما علم تفصیلی برخلاف یک اماره ای داشته باشید، یک خبر واحدی آمد مسأله ای را به صورت روایت برای شما نقل کرد، لکن شما علم تفصیلی دارید به این که این دروغ است، زراره هم برای شما نقل کرده باشد، حجّیت ندارد برای این که با وجود علم، دیگر جا برای اماره نیست. معنا ندارد اماره در مقابل علم عرض اندام کند. و اگر شما علم اجمالی پیدا کردید، به این که مثلا از این دو روایت،