سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 229

محصوره، این عنوان، عنوان فقهی است، مربوط به فقها و اصولیین است که یک چنین عنوانی درست کرده اند. پس نمی شود عنوان فقهی را گردن روایات بگذاریم. باید عنوان مأخوذ در روایات را ملاحظه کنیم.

بله، اگر در مسألۀ اجماع، مناقشه ای نداشته باشیم، و اجماع را در این باب حجّت بدانیم، و معقد اجماع را هم عنوان شبهۀ غیر محصوره بدانیم، آن وقت بما این که حجّیّت اجماع در نزد امامیّه برای این است که کاشف از رأی معصوم و موافقت معصوم(علیه السلام) است، از این راه می شود عنوان شبهۀ غیر محصوره را اضافۀ به معصوم بدهیم، لکن همان طورکه عرض کردیم: در این دلیل مناقشه ای در کار است.

ضابطۀ شبهۀ غیر محصوره از نظر دلیل اجماع

به هرحال ما که الان می خواهیم برای شبهۀ غیر محصوره ضابطه ای درست کنیم، باید توجه داشته باشیم که روی کدامیک از این ادله این عنوان مطرح شده است تا ما دربارۀ این عنوان بحث کنیم و همچنین نسبت به ادله ای که این عنوان در آن مطرح نشده است، ببینیم عنوان مأخوذ در آن ادله چیست و ضابطه ای که در عنوان آن ادلّه اخذ شده، عبارت از چیست؟ لذا بحث را نباید محصور در عنوان شبهۀ غیر محصوره کرد بلکه در کل عناوینی که در رابطۀ با ادلۀ عدم وجوب احتیاط در اینجا مطرح است، باید بحث کرد.

اگر ما در دلیل عدم وجوب احتیاط روی اجماع تکیه کردیم - و گفتیم: این اجماع در اینجا حجّیّت دارد، کاشف از رأی و موافقت معصوم(علیه السلام) است و اجماع، یک دلیل محکمی دراین باره خواهد بود - عنوانی که در معقد اجماع ذکر شده است، همین عنوان شبهۀ غیر محصوره است. نفس همین عنوان که در اصول و در فقه مطرح است، در معقد اجماع به عنوان عدم وجوب احتیاط اخذ شده است.

لزوم مراجعه به عرف در فهم معنای شبهۀ غیر محصوره

لازمۀ این مطلب با قطع نظر از مناقشه ای که در این دلیل هست، دو چیز است: یکی این که اگر یک عنوانی در دلیلی اخذ شد، «من آیه او روایه او اجماع» ما باید در فهم معنا و مفهومش به عرف مراجعه کنیم، از عرف بپرسیم شبهۀ غیر محصوره کدام است؟ و این وصف و موصوف، دارای چه معنایی است؟ اینجاست که مجال پیدا می شود بر این که به عنوان«الشبهه غیر المحصوره» ضابطه درست کنیم، و می بینیم که بزرگان ما در مقام بیان