سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 231

اما آن مناقشه ای که ما در دلیل اجماع کردیم، حالا هم به قوّت خودش باقی است. آن مناقشه این است که اجماع در مواردی می تواند واجد ملاک حجّیّت باشد که در آن موارد، ادلۀ دیگری وجود نداشته باشد که ما احتمال بدهیم مجمعین به آن ادله تمسک کرده اند، و الاّ اگر در مسأله ای، آیه ای، روایتی، دلیل عقلی وجود داشته باشد، و ما احتمال بدهیم که مبنای فتوای مجمعین، آن آیه یا روایت یا دلیل عقل است، اینجا دیگر اجماع اصالت خودش را از دست می دهد و نمی تواند واجد ملاک حجّیّت باشد، و تصادفا در ما نحن فیه هم مطلب همین طور است برای این که یک مسأله ای که این همه روایات در آن وارد شده است، و روایات دلالت بر عدم وجوب احتیاط می کند، اگر یک اجماعی در این مسأله تحقق پیدا کرد، آیا شما احتمال عقلائیّه نمی دهید که منشأ فتوای مجمعین، وجود این روایات کثیره باشد یا این که کاملا این معنا به نظر نزدیک می آید که همۀ اینهایی که قائل به عدم وجوب احتیاط شده اند، به استناد این روایات و این نصوص متعدده بوده است؟ و اگر جایی این احتمال در کار آمد، دیگر اجماع نمی تواند در مقابل روایات، خودش یک دلیل مستقلی باشد به طوری که ما دو دلیل داشته باشیم: یکی به نام اجماع، یکی هم به نام روایت، و هرکدام استقلال داشته باشد، و ارتباط باهم نداشته باشند. لذا آن مناقشه ای که اول عرض کردیم اینجا به قوّت خودش باقی است. این در صورتی است که ما روی عنوان اجماع تکیه کنیم.

ضابطۀ شبهه غیر محصوره طبق روایات

اما اگر ما روی روایات تکیه کردیم، که مهمترین روایت در این باب، صحیحۀ عبد الله بن سنان بود که می گفت: «کل شیء فیه حلال و حرام فهو لک حلال حتّی تعرف الحرام بعینه»، عنوانی که برای«فهو لک حلال» در موضوع این دلیل اخذ شده است، عبارت از «شیء فیه حلال و حرام» است که ما استظهار کردیم که مقصود از این شیء، یعنی آن مرکّب و مختلط از حلال و حرام. پس عنوان، عنوان«المختلط من الحلال و الحرام» است، حتی کلمۀ شبهۀ هم در اینجا ذکر نشده است تا به محصوره و غیر محصوره برسد.

«کل شیء فیه حلال و حرام» یعنی«المختلط من الحلال و الحرام» منتها این روایت در مورد شبهۀ محصوره تخصیص خورده بود.

ممکن است که به ذهن شما بیاید که وقتی که دلیل عامّی به یک عنوانی تخصیص خورد، به قول مرحوم آخوند در کفایه، آنچه که تحت عام باقی می ماند، همان غیر عنوان