سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 232

المخصص است، یعنی دلیل عام دیگر عنوان پیدا نمی کند، عنوانش همان نبودن عنوان مخصّص است. وقتی که شما«اکرم العلماء» را به«لا تکرم الفساق من العلماء» تخصیص زدید، این معنایش این نیست که«اکرم العلماء» می شود«اکرم العلماء العدول». عدول جنبۀ اثباتی دارد. عنوان اثباتی در کار نیست بلکه«علماء غیر الفاسق» چون عنوان فاسق مورد تخصیص است، و آنچه که تحت«اکرم العلماء» باقی می ماند، آن است که عنوان مخصّص را نداشته باشد، آن است که عنوان فاسق را نداشته باشد. عام یک چنین عنوانی پیدا می کند: (عالمی که فاسق نباشد).

شما بگویید: در ما نحن فیه هم مسأله حل شد برای این که«کل شیء فیه حلال و حرام» به شبهۀ محصوره تخصیص خورده است، ما برای بعضی از ملاحظات، شبهۀ محصوره را از«کل شیء فیه حلال و حرام» اخراج کردیم پس نتیجه این است که آنچه که در«کل شیء فیه حلال و حرام» باقی می ماند، غیر شبهۀ محصوره است، یعنی شبهۀ غیر محصوره.

لکن جواب این است که ما به چه ملاکی شبهۀ محصوره را از«کل شیء فیه حلال و حرام» خارج کردیم؟ ملاک این بود می گفتیم: در شبهۀ محصوره اگر مولا بخواهد نسبت به همۀ اطراف اذن در مخالفت صادر کند، معنایش اذن در معصیت است، و اذن در معصیت هم قبیح است و هم محال است. دو علت بطلان در او وجود دارد. وقتی که ملاک این شد، ما همین ملاک را باید در مقابل«کل شی فیه حلال و حرام» داشته باشیم.

اصلا کلمۀ شبهه به نام محصوره یا غیر محصوره نه در«کل شیء فیه حلال و حرام» مطرح است، نه در ملاکی که عبارت از قبیح بودن و محال بودن اذن در معصیت است.

باید روی این تکیه کنیم. بگوییم: از این«کل شیء فیه حلال و حرام» یک مورد خارج شده است که عنوانش شبهۀ محصوره نیست بلکه عنوانش«ما اذا کان الاذن فی الارتکاب مستلزما للاذن فی المعصیه» این خارج شده است. «کل شیء فیه حلال و حرام فهو لک حلال الا ما کان الاذن فی الارتکاب فیه مستلزما للاذن فی المعصیه» مسأله این است. اگر این شد دیگر حتّی عنوان شبهۀ محصوره هم اینجا مطرح نمی شود.

پس این معنا در ذهن نیاید که اگر ما گفتیم: شبهۀ محصوره از«کل شیء فیه حلال و حرام» خارج شده است، معنایش این است که به عنوان شبهۀ محصوره خارج شده است، نه عنوان شبهۀ محصوره اصلا مطرح نیست. آنچه که به جنگ«کل شیء فیه حلال و حرام» می رود، آنجایی است که مستلزم اذن در معصیت باشد. لذا همین عنوان خارج