سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 235

امارۀ عقلائیّه هست، دوم هست، سوم هست تا مثلا یک فرد مانده به آخر، آن فرد آخری، دیگر امارۀ عقلائیّه ندارد، نه، این طور نیست. فرد آخری با این که آخرین فرد است، مع ذلک از نظر وجود امارۀ عقلائیّه با فرد وسط و اول فرقی نمی کند منتها امارۀ عقلائیه ای که روی فرد اول قائم می شود، حکم می کند به این که خمر، مال افراد بعدی است. اما امارۀ عقلائیه ای که روی فرد آخر قائم می شود، با این که این امارۀ عقلائیه وجود دارد، این هم حکم می کند که خمر در بین افراد قبلی بوده و به حسابش رسیده شده، یعنی دیگر مسألۀ خمر گذشت، این طور نیست حالائی که امارۀ عقلائیّه در افراد غیر فرد آخر قائم شود، معنایش این است که در فرد آخر دیگر امارۀ عقلائیّه وجود ندارد.

از این بیان می خواهیم این استفاده را بکنیم که طبق این دلیل دیروز هم همان طورکه موافقت قطعیّه وجوب ندارد، مخالفت قطعیّه هم حرام نیست، یعنی لازمۀ وجود امارۀ عقلائیّه نسبت به کل فرد این است که ارتکاب تمام افراد جایز است«حتی الفرد الآخر».

فرق بین روایات و دلیل محقق یزدی(ره)

اگر بگویید: پس بین روایات و این دلیل، ظاهرا فرقی از این نظر پیدا نشد. می گوییم:

یک فرق بینشان وجود دارد، یک فرق در کار است که این فرق هم دقیق است و آن این است که اگر ما به استناد روایات، مشغول ارتکاب این اطراف شدیم، اینجا ولو این که از اول، قصد ارتکاب مجموع را داشته باشیم. بالاتر، ولو این که خدای نکرده از اول قصد شرب خمر داشته باشیم، بگوییم: ما همۀ این هزار طرف را ارتکاب می کنیم برای این که بین اینها خمر وجود دارد، روی روایات، این کار هیچ مانعی ندارد برای این که ما روایت را این جوری درست کردیم، گفتیم: مولا از حرمت واقعی خمر، رفع ید کرده است، از اطلاق«اجتنب عن الخمر» رفع ید کرده است یعنی مثل این که اصلا«اجتنب عن الخمر» اطلاق ندارد، و اصلا خمر معلوم بالاجمال به شبهۀ غیر محصوره را شامل نمی شود. اگر از اول اطلاق«اجتنب عن الخمر» خمر معلوم بالاجمال در اطراف شبهۀ غیر محصوره را شامل نمی شد، شما چه وضعی داشتید؟ ارتکاب ولو به نیّت شرب الخمر هم مانعی نداشت چون اطلاق دلیل خمر معلوم بالاجمال را نمی گیرد حالا هم که می گوییم: مولا از حکم اولی خودش به واسطۀ یک مصلحت اعمّی، رفع ید کرده است اینجا اگر از اول قصد ارتکاب مجموع و رسیدن به شرب خمر هم در کار باشد، هیچ مانعی ندارد.

اما با توجه به دلیل دیروز مانع دارد. دلیل دیروز می گوید: شما هر طرفی را به استناد